هولناك شورشهايى بود ، كه در خراسان بر خلاف سلطهء عباسيان روى داده بود .
شورش ابو الخصيب :
در سنه 183 ه در نساء خراسان مرديكه ابو الخصيب وهيب بن عبد اللّه نسايى نامداشت ، و از موالى حريش بود بيرون آمد ، و تا سه سال در نسا و ابيورد و طوس و نشابور حكم راند ، او مرو را هم محصور داشت ، و چون از انجا هزيمت ديد ، به سرخس آمد و كارش قوى شد ، و مدتى درين سرزمين با قواى دولت عباسى مقاومت كرد .
در سنه 186 ه على بن عيسى كه بدربار خلافت رفته و مالى عظيم از خراسان برده بود ، براى مقابله با ابو الخصيب به خراسان بازآمد ، و از مرو قواى عباسى را به پيكار ابو الخصيب به نساء سوق كرد و در جنگى كه بين طرفين روى داد ، ابو الخصيب كشته شد ، و على زنان و اولاد او را بغلامى گرفت « 1 » اما :
حمزه :
در بحبوحهء اين شورش در جبههء جنوب از سيستان برخاست ، و آغاز خروج او در 180 ه بود ، كه همان حركت عمر بن مروان را تجديد كرد ، و مورخان عرب هر دو را خارجى گفتهاند ، زيرا بر خلاف سلطهء دولت عباسى خروج كرده بودند .
در شعبان 180 ه على بن عيسى حكمران عمومى عباسيان در خراسان ، از طرف خود همام بن سلمه را حاكم عمومى خراج و نماز و حرب سيستان مقرر و متصل آن نصر بن سليمان را بدين ولايت فرستاد ، و باز در محرم سنه 181 ه يزيد بن جرير را مقرر كرد ، و پسر خود عيسى را نيز به سيستان فرستاد ، و او از سيستان به بست و از انجا تا كابل پيش رفت ، و در اول سال 182 ه به سيستان برگشت .
در چنين حال حمزه بن عبد اللّه از نسل زوطهماسب كه مردى بزرگ و عالم و شجاع بود ، از رون و چول سيستان برآمد ، و چون يكى از عمال دولت عباسى بىادبى كرد ، و حمزه كه عالم بود بر او امر معروف نمود ، آن عامل در صدد
پاورقی
( 1 ) - طبرى 6 / 473 و الكامل 6 / 69