است :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ لْتَنْظُرْ نَفْسٌ ما قَدَّمَتْ لِغَدٍ »
. اين آيه
« وَ اللَّهُ أَعْلَمُ »
خطاب به كسانى است كه ايمان بغيب از راه تقليد دارند . اين اشخاص بايد از خدا بترسند و از معاصى و گناهان اجتناب نمايند و از رذائل اخلاقى بپرهيزند و به خود آيند و بيدار شوند و ببينند كه براى آخرت چه فرستادهاند ؛ زاد و توشه آنها چه بوده است .
ممكن است آيه خطاب به كسانى باشد كه ايمان حقيقى آوردهاند ؛ محاسبهء آنها نحو ديگر است . اين دسته از مردم كه بسيار عزيزالوجودند ، بايد از خدا بترسند . در مقام احتجاب از حق كه اعمال و صفات و اخلاق حجب بين خلق و حقند ، و نظر نمايند كه چه چيز در فرداى قيامت و ملاقات حق ، حجاب بين آنها و حق خواهد شد ، از محضرات اعمال و صفات كه حجب بين عبد و حق است ؛ چون مطلوب واقعى نزد عارف كامل و انبيائى كه مردم رابعين جمع دعوت كردهاند ، رفع انيت و استهلاك و فناء در وجود حقيقى و افناء وجود مجازى است : « فاتقوا اللّه في البقيات و التلوينات » .
محاسب ، بعد از عزيمت بر عقد توبه ، طريق محاسبه را مىپيمايد .
بعد از باب محاسبه ، باب انابه است « 1 » . رجوع به حق در موقع انابه جهت اصلاح اعمال و جبران « ما فات » ، مثل رجوع به حق در مقام توبه است ، در اعتذار از گناهان و وفاء به عقد توبه و عهد به بازگشت و رجوع بحسنات و اعراض از سيئات .
توبه ، عبارت از عهد ، انابه ، عبارت از وفاء بعهد است . شخص منيب ، بايد صحت حالش شاهد بر صدق مقال او باشد . در قرآن كريم سورهء زمر وارده شده است :
« وَ أَنِيبُوا إِلى رَبِّكُمْ »
. رجوع به حق و قبولى توبه و صحت انابه ، شرايطى دارد
هامش
( 1 ) . انابهء بسوى حق و رب الارباب ، تنزه از هيئات سوء ، و تجرد از ذنوب افعال و صفات است ؛ قبل از انسداد باب مغفرت و وقوع در عذاب ، چون بعد از موت باب توبه و انابه مسدود مىشود .
انابه ، همان رجوع به حق بنعت تفريد از غير حق است در حالتى كه منيب بايد خاشع و متضرع و مشتاق جمال حق و ديدار رب الارباب باشد ، استغفار نمايد ، از ايام گذشته ، و حالاتى را كه تحت انفاس مراقبت جمال و جلال حق نبوده است . هر كه معرفتش به خدا زيادتر است انابه و رجوع او به حق كاملتر و نافذتر مىباشد .