[ 11 ] اشاره [ در خلقت انسان بر فطرت توحيد ]
قال اللّه تعالى : لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ ثُمَّ رَدَدْناهُ ، « 1 » و قال تعالى : وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ . « 2 » بدانكه انسان از اول امر بر فطرت توحيد خلق شده ؛ كه : فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها ، « 3 » قال عليه السّلام : « هي التّوحيد » . « 4 » و چون در اين عالم نفس و طبيعت مركّب از انسانيّت و حيوانيّت واقع شد مورد ثُمَّ رَدَدْناهُ شد ؛ كه : وَ الْعَصْرِ إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِي خُسْرٍ . « 5 » و بدانكه انسان در معنى دو اشتقاق دارد : يكى : به معنى « انس » است ؛ كه : خَلَقَ الْإِنْسانَ عَلَّمَهُ الْبَيانَ . « 6 » و اين آيه كريمه اشاره به مقام حقيقت محمديّه صلّى اللّه عليه و آله است كه عقل اوّل و هادى كلّ است كه متّصف به منتهاى درجه قرب إلى الحق است كه مقام « قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى » باشد ، و او را « وجود منبسط » و « نفس رحمانى » و « فيض سبحانى » و « نور قدسى » و « وجود مقدّس » و « وعاء مشيّت مخلوقه ربانيّه » و « مخلوق اوّل » و « مصدر كائنات » و « خلاصه موجودات » و « معدن رحمت واسعه رحمانيّه و رحيميّه » مىنامند ، كه آن نور با انوار اهل