و
لطائف أسرار التوبة ثلاثة أشياء
:
أوّلها أن تنظر « 1 » بين الجناية و القضية
، فتعرف مراد اللّه تعالى فيها ؛ إذ خلاك و إتيانها . فإنّ اللّه تعالى إنّما يخلى العبد و الذنب لأحد معنيين .
لطائف اسرار توبه بواطن توبه است ، مثل روح روح . پس به درستى كه نفس روحى است از براى بدن كه زنده مىشود به او ، و قلب روحى است از براى نفس كه زنده مىشود به او . پس روح انسان روحى است كه زنده مىشود به او قلب او . و بتحقيق « 2 » كه تشبيه كرده است خداى تعالى نفس را به شجره ، و قلب را به زجاجه ، و روح را به مصباح . پس لطيفهء اولى آن است كه نظر كند بعد از نسيان جنايت - كه او روحى است از براى حقيقت توبه - به سوى حكم حقّتعالى به آن جنايت بر او . پس شناسد آنكه خداى تعالى تمكين داده است او را بر آن جنايت و خالى گردانيده است ميان او و ميان جنايت از براى يكى از دو معنى . پس از براى حقّتعالى مرادى است در جارى گردانيدن معصيت بر او . پس مىباشد وقوف او به ارادهء خداى تعالى - نه با ذنب - و وقوف با خداى تعالى و صفت او روح نسيان جنايت است .
پس شروع كرد در بيان معنيين و گفت :
أحدهما : أن تعرف عزّته في قضائه ، و برّه في ستره ، و حلمه في إمهال راكبه ، و كرمه في قبول العذر منه ، و فضله في مغفرته .
يعنى : آنكه بشناسد از راه نظر كردن در حكم خداى تعالى اين اوصاف خمسه را :
« عزّت » او را ، به آنكه حكم كرده است بر او چيزى كه ممكن نيست او را ردّ كردن او . پس ذليل كرده است نفس او را به چيزى كه قادر نيست بر دفع او ، از جهت كمال
هامش
( 1 ) . اصل : ينظر .
( 2 ) . اصل : تحقيق .