خداى سبحان در اين آيهء كريمه كه مؤيد جعل خليفة اللّه در اين مورد خاص است كه به استمرار وجودى آن نيز دلالت دارد ، خاص خويش دانسته است و خليفهء مذكور چنانچه عقل و نقل بر آن گواهى مىدهند ، متّصف به صفات مستخلف كه حق سبحانه و تعالى است ، مىباشد و گرچه اسماء مستأثره ، خاص اوست - جلّ ذكره - و اطلاق « عالم الغيب » بر انسان كامل تجويز نگشته است . فلذا در اوائل اين خطبه فرمود : « انا بكلّ شىء عليم » و نيز وارد است كه : « و نحن الاوّلون نحن الآخرون و نحن السّابقون « 1 » » و نيز : « . . . لا فرق بينك و بينها الّا انّهم عبادك و خلقك » . و قال عليه السّلام : « نزّلونا عن الرّبوبيّة و قولوا فينا ما شئتم » فتدبر .
آنكس كه ز كوى آشنائى است * داند كه متاع ما كجائى است
كيف كان ، اگر صاحب قلب سليمى و نفس مستعدهاى در فقرات اين خطبه با شرح جناب دهدار قدّس سرّه تدبر كامل نمايد ، گمان نمىرود كه بر سبيل مستبعدين نسبت به اينگونه از كلمات عليا بل مستوحشين بدانها ، گام زند .
زاهد ظاهرپرست از حال ما آگاه نيست * در حق ما هرچه گويد جاى هيچ اكراه نيست
و السلام على من اتّبع الهدى
2 - شروح بر خطبة البيان
« خطبة البيان » از پيش مورد توجه ارباب حكمت و عرفان و اصحاب دانش و پژوهش بوده است ، ازاينرو شروح بسيارى بر آن ، صورت تحرير يافته است كه برخى از آنها عبارتند از :
1 - شرح ابو القاسم راز ذهبى .
هامش
( 1 ) - بحار ، ج 25 ص 22 .