هرات « 1 » در همانجا املا فرمود . وى مقامات سالكين الى اللّه را در اين كتاب در ده مقام به ترتيب ذيل بيان فرموده است :
1 . بدايات ، 2 . ابواب ، 3 . معاملات ، 4 . اخلاق ، 5 . اصول ، 6 . اوديه ، 7 . احوال ، 8 . ولايات ، 9 . حقايق ، 10 . نهايات .
سپس هر يك از مقامات دهگانه را خود به ده باب بخش كرده است كه از ضرب مجموع آنها صد باب پديد مىآيد .
خواجه دراينباره در مقدمهء منازل گويد : « ترسيدم كه اگر بيان هزار مقام ابو بكر كتانى را به عهده گيرم ، كار را هم بر خود و هم بر مخاطبين دور و دراز گردانم كه فرموده است :
« إنّ بين العبد و الحقّ ألف مقام من نور و ظلمة » .
آنچه در تكميل سخن بايد گفت اينكه ، اصل هزار مقام در كتب صوفيه منسوب به حضرت خضر عليه السلام است كه فرموده : « بين العبد و بين مولاه ألف مقام « 2 » » و هر يك از بزرگان در بيان آن عبارتى فرمودهاند : ذو النون گفت : « ألف علم » . جنيد گفت : « ألف قصر » و كتانى گفت : « ألف مقام من نور و ظلمة » . بارى از سخن شيخ الاسلام در ديباجهء منازل هويدا است كه صد مقام منازل همان لبّ هزار مقام كتّانى است كه چون بتفصيل باز گويند همان هزار مقام است .
و خواجه در بيان هر يك از صد باب منازل قايل به سه درجه است :
1 . درجهء عامه .
2 . درجهء سالك .
3 . درجهء محقق .
سؤالى كه در اينجا براى خوانندهء منازل پيش مىآيد اينكه ، چرا هر يك از ابواب صدگانه به سه درجه تقسيم مىشود و بس ؟ دو يا چهار ، بيشتر يا كمتر نيست ؟ آيا به راستى صاحب منازل در جادهء تكلّف نيفتاده است ؟
هامش
( 1 ) . صد ميدان ، ص 13 .
( 2 ) . همان ، ص 15 .