دخلى ندارند ، خواب مىكنند اگر جهان را همه آب مىبرد ، خوشا حال آزادى اين بندگان نه حال بندگى آن آزادان كه بار هستى بر گردن خود نهادهاند و كار خود در عهدهء خود دانسته . اگر سالى باران نشود به جاى آن آب از ديدگان فروگذارند . اى بىخردان ! شما را با اين چه كار كه باران شود يا نشود ، نه كه روزى شما در گردن شما است ، قال اللّه تعالى :
ما أُرِيدُ مِنْهُمْ مِنْ رِزْقٍ وَ ما أُرِيدُ أَنْ يُطْعِمُونِ إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ
. « 1 »
زالكى كرد سر برون ز نهفت * كِشتهء خويش خشك ديد و چه گفت
كاى هم آنِ نو و هَم آنِ كُهن * رزق بر تو است هرچه خواهى كن
اى شما از زالى كمتر ، چند از انديشهء رزق نوحه كنيد ؟ چرا چيزى كه نه در گردن شما است بر گردن خود مىدانيد ؟ امر با شما مدخلى ندارد و شما نه از آن خود و نه براى خوديد ! اى ناخودان چند پشتى خود كنيد چند براى خود كوشيد :
قايل او ، پس تو گنگ باش مگوى * طالب او ، پس تو لنگ باش مپوى
هيچ كار با آدمى مدخل ندارد جز فرمان بردن امرى كه وى را فرمايند ، چون اين كرد ديگر آزاد بايدش نشست كه انديشه هيچ ديگر نكند .
به فرمان رو چو دارى اختيارى * دگر با هيچ كارت نيست كارى
اگر سايلى پرسد كه ابرار در كسب معاش و امور دنيا كوشش نمودهاند و اين خلاف سخنى است كه تو مىگويى ؟ جواب آن است كه : ايشان به امتثال امر كردهاند و براى مراعات حكمت و اتباع سنّت ، نه به اضطرار طبيعت چنانكه ابناى دنيا كنند .
كار پاكان را قياس از خود مگير * گرچه ماند در كتابت شير ، شير
و السلام على من اتبع الهدى .
* * *
هامش
( 1 ) . سوره ذاريات ، آيه 57 « از آنان هيچ روزيى نمىخواهم و نمىخواهم كه مرا خوراك دهند ، خدا است كه خود روزىبخش نيرومند استوار است » .