از شعراى ديگرى كه از ابن فارض پيروى كردهاند ، عايشهء باعونى ( متوفى 992 ه ) است كه اكثر سرودههاى او بديعياتى است مقتبس از اشعار ابن فارض . « 1 »
در ديوان عبد الرحيم بن احمد برعى يمانى هم تقليد از ابن فارض آشكار است . « 2 »
4 . آثار و شروح و ترجمهها
ديوان ابن فارض كه توسط شيخ على ، نوهء دخترى او گردآورى شده ، شامل قصايد ، دوبيتىها ، الغاز و موالياست كه نخستين بار در 1257 هجرى در حلب به چاپ رسيده و پس از آن بارها طبع و نشر شده است .
علاوه بر ديوان ، حاجى خليفه قصيدهاى هم با نام « الدّرّ النّضيد » به ابن فارض نسبت داده است . « 3 »
از ديوان ابن فارض ، چند شرح در دست است كه مهمترين آنها عبارتند از :
الف ) شرح شيخ حسن بورينى ( متوفى 1024 ه ) كه شرحى است ادبى ، لغوى و خالى از تأويلات صوفيانه . شرح مذكور البحر الفائض فى شرح ديوان ابن الفارض ناميده شده « 4 » و در 1279 هجرى در قاهره به چاپ رسيده است .
ب ) شرح شيخ عبد الغنى نابلسى ( متوفى 1143 ه ) موسوم به كشف السرّ الغامض من شرح ديوان ابن الفارض كه ناظر بر تأويلات عرفانى است . اين شرح در 1392 ه در قاهره به چاپ رسيده است .
ج ) رشيد بن غالب دحداح ، دو شرح مزبور را تلفيق كرده است . او در پى هر بيت ، نخست شرح ظاهرى و لغوى بورينى را آورده ، سپس شرح نابلسى را بدان افزوده است .
اين كتاب بارها به چاپ رسيده و فاقد شرح تائيهء كبراست . در چاپ 1310 ه قاهره ، شرح كاشانى بر تائيه نيز در حاشيهء كتاب افزوده شده است . « 5 »
هامش
( 1 ) . تاريخ الأدب العربى ، فرّوخ ، ج 3 ، ص 927 .
( 2 ) . همان ، ص 821 .
( 3 ) . كشف الظنون ، ج 1 ، ص 735 .
( 4 ) . همان ، ص 767 .
( 5 ) . براى اطلاع از ديگر شروح ديوان ، نگاه كنيد به : ابن فارض شاعر حبّ ، ص 120 ؛ و نيزGeschtichte der Arabischen Litterature , V 1 . P . 305 .