حقيقت كز تعين شد معين * تو او را در عبارت گفتهاى من
چنان كه حقيقت مطلقه در تعين محمدى معين شد ، پس در عبارت ، تو او را او گفتهاى ، القصه .
بر او ختم آمده پايان اين راه * در او منزل شده ادعوا الى اللّه
غرض شيخ آن است ، كه همهء كمالات كه انبياى سابق عليهم السلام مبعوث بودهاند ، براى آن ختم همه در تعين محمدى شده است ، از اين جهت است ، كه وجود و علت غايى مجموع موجودات است ، « لولاك لما خلقت الافلاك » ، 19 صريح است بر اين و مفهوم كلام او عليه و آله افضل كه « من رانى فقد راى الحق » 20 همين است ، كه هر كه مرا ديد و دانست ، همهء كمالات را در كسوت حق واقع ديد ، و دانست كلام حق همه ناطق بر اين است ،
« إِنَّ الَّذِينَ يُبايِعُونَكَ إِنَّما يُبايِعُونَ اللَّهَ »
، 21 يعنى آن كسانى كه بيعت و متابعت كردهاند با تو اى محمد ، به درستى كه بيعت و متابعت به حق است ، و يا حق است ، و در اين دور آمد اوّل عين آخر از جهت آنكه او خليفه و حبيب خداست ، و خدا خود مىفرمايد : « احببت كنت سمعه و بصره و لسانه و يده و رجله فبى يسمع و ينطق و بى يمشى » . 22
مولانا جلال الدين رومى همين معنى را به نظم آورده :
چون خدا اندر نيايد در عيان * نايب حقند اين پيغمبران
نى غلط گفتم كه نايب يا منوب * گر دو پندارى قبيح آيد نه خوب » 23
و نيز :
« چون قبول حق بود آن مرد راست * دست او در كارها دست خداست 24
بر او ختم آمده پايان اين راه * در او منزل شده ادعوا الى اللّه
مقصود از اين كمال جامعيت و ختميت است يعنى بر وجود حضرت رسالت صلى اللّه عليه و آله ختم شده است ، مجموع كمالات و هدايات و