وضو وقتى تمام شود كه تمامت جوارح مؤدب شده باشد و از اشتغال بما لا يعنى مهذب گشته . و نيت وقتى درست آيد كه به همگى وجود متوجه قبلهء وجه الله شده باشد .
104 - و نمازى كه معراج است آن باشد كه در جميع اركان حاضر باشد با حق تعالى . و در خاطر او غير حق را مدخل نماند و او نيز نسيم نفحات الطاف الهى به مشام جان اشتمام كند يا اثر آن از راه تعرض به وجود او رسد .
و اگر كار عالىتر شود و قرة العين را مشاهده كند آن دولت را كجا بود اندازه .
و آخرين حظى كه مصلى را در معراج در عالم شهادت حاصل آيد مشاهدهء قرة العين باشد . اگر از اين علامات هيچ نشانى در خود نيابد ، بايد كه در تصحيح نماز سعى نمايد كه آن نماز ناقص بوده است و بىثمره افتاده و خود را عشوه ندهد كه ثمرهء آن در آخرت خواهد بود از آنكه حق تعالى مىفرمايد :
مَنْ كانَ فِي هذِهِ أَعْمى فَهُوَ فِي الْآخِرَةِ أَعْمى وَ أَضَلُّ سَبِيلًا
[ 17 / 72 ] دنيا انموذج آخرت است اينجا نيز از آنچه در آخرت طمع مىدارى نشانى بايستى .
105 - اى عزيز ! به غرور شيطان در دام غفلت ميفت ، و جهد كن تا امروز زياده و نقصان خود را در اعمال و احوال بازيابى ، كه چون فردا كشف غطا كنند و ديدهات تيزبين شود و بيند كه چه نقصانها در اعمال تو بوده است جز حسرت و ندامت هيچ فايدهء ديگر ندهد . چنان كه حق تعالى مىفرمايد :
فَكَشَفْنا عَنْكَ غِطاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ
. [ 50 / 22 ] هرچند فرياد
رَبَّنا أَبْصَرْنا وَ سَمِعْنا فَارْجِعْنا نَعْمَلْ صالِحاً إِنَّا مُوقِنُونَ
[ 32 / 12 ] از نهادت برآيد ، جوابى دلپذير به گوش هوش تو نرسد ، اما اگر امروز بر نقصانى اطلاع يابد جبران تواند كرد .
و علاماتى كه بدان معلوم شود كه نماز او به زيور كمال متحلى بوده است بسيار است اما در اين مختصر به حكم
تِلْكَ عَشَرَةٌ كامِلَةٌ
[ 2 / 196 ] ده علامت ياد كنيم تا او را تمييز كردن ميان نماز كامل و ناقص آسان شود :
علامت اول مشاهدهء قرة العين است .
علامت دوم اشتمام نفحات الطاف ربوبيت است .
علامت سيم انشراح صدر است .