ظاهرا پيشينيان براى هر دور تأثيرات خاص قائل و چنين معتقد بودهاند كه : مردم در تحت تدبير كوكب صاحب دور هستند ( التفهيم ) - براى توضيح بيشتر رجوع فرمائيد به « انسان الكامل نسفى » ص 415 و لغات و اصطلاحات مثنوى » ج 4 ص 584 .
صفحه ( 4 ) معانى كه من در چهارصد پاره كتاب جمع كردهام . . . الخ . . - گويا منشأ آنچه را كه « هدايت » در « رياض العارفين » مىگويد كه : . . . شيخ سعد الدين حموى گفته كه هر سرى كه در چهارصد و چهل كتاب پنهان كردهام عزيز نسفى در « كشف الحقائق » اظهار كرده است همين عبارت موجود در متن كشف الحقائق باشد .
صفحه ( 4 ) اين كتاب بىاجازه ما اظهار نكند - اخفاء و استتار علم و حكمت از نااهلان سنت ديرينه علما و حكماست و در شرق و غرب عالم اين سنت متبع بوده است .
عيسى عليه السلام مىفرمود : لا تعقلوا الدر على الخنازير « 1 » .
در اسلام نيز علاوه بر آنكه اهليت متعلم معتبر شمرده شده است در بسيارى از موارد باخفاء و ستر علوم و حكم توصيه شده است .
ابن عبد ربه در عقد الفريد از پيغمبر صلى الله عليه و سلم روايت مىكند كه :
لا تضعوا الحكمة عند غير اهلها فتظلموها و لا تمنعوا اهلها فتظلموهم و در ميان شيعه اين حديث سخت مشهور است كه :
ان احاديثنا صعب مستصعب لا يحتمله الا ملك مقرب او نبى مرسل او عبد امتحن الله قلبه بالايمان . ( معانى الاخبار - ص 188 )
و گويا امام شافعى رضى الله عنه به همان حديث نبوى ( ص ) نظر داشته كه مىگويد :
سأكتم علمى عن ذوى الجهل طاقتى * و لا انثر الدر النفيس على الغنم
فان يسر الله الكريم بفضله * و صادفت اهلا للعلوم و للحكم
بثثت و دادى و استفدت و دادهم * و الا فمخزون لدى و مكتتم
فمن منح الجهال علما أضاعه * و من منع المستوجبين فقد ظلم
( معجم الادبا ج 17 ص 307 ) و حكماى اسلامى با حدت و جد بيشترى در كتمان علم و معارف از نااهلان مىكوشيدند شيخ الرئيس در مقدمه « اشارات » چنين مىفرمايد :
. . . و أنا أعيد وصيتى و أكرر التماسى أن يضن بما يشتمل عليه هذه الاشارات
هامش
( 1 ) - نظر ناصر خسرو در آن بيت مشهور خود : من آنم كه در پاى خوكان نريزم . . . . به همين حديث بوده است .