آب و خاك گردانيده 17 تا دست همّت پيش آرد كه ماييم سوختهء اين حديث . لانّ من تلقاه بذلّ الافلاس خير من ان تلقاه بدلال الاخلاص ، ذنب يفتقر به اليه احبّ الى الصّدّيقين من عمل يدلّ به عليه . چون آن گوهر صفوت و نقطهء دولت تيغ عزّت بركشيد ، هر كه خود را در پيشگاه مىدانست بيرون درگاه ديد ،
قالُوا لا عِلْمَ لَنا
قالَ يا آدَمُ أَنْبِئْهُمْ بِأَسْمائِهِمْ .
يك استاد را معزول كردند و استادى ديگر بياوردند تا ملايكهء ملكوت را در مكتب رياضت اسامى در آموخت ، و نهاد آدم در عين آن كار بر منبر فقر مىگفت : اگر سرمايهاى ندارم كه بدان سود توان كرد ، بارى افلاس دارم كه خصم دفع توان كرد . ربّ العزّة همه فريشتگان را جمع كرد و خبر داد كه آدم را بخواهم آفريد ، انديشه كردند كه عزيز كسى است آدم ، كه او را چنين جلوه كردند . هنوز تپش تابش اين خطاب در سرها بود كه خطاب
اسْجُدُوا لِآدَمَ *
آمد ، يكى سر باززد ، اين چه بود ؟ حكم ازل درآمد و كلاه دولت او از سر برگرفت ، اين چه بود كه ما را افتاد ؟ اى لعين آن مهتر را چشم زخمى مىدربايست ، در خدمت آدم اگر همه دولتى باشد نيك نباشد 18 ، دولتيان و بىدولتان بيايند تا بىدولتان دولت دولتيان بيابند 19 .
اختلاف نسخهها
شرح
( 1 ) . تو : زندگانى
( 2 ) . مج : و قد بقى
( 3 ) . آ : عاقبت و سابقت
( 4 ) . تو ، مج : مصراع « رسول . . . مجد » ندارد
( 5 ) .
مر : فلاخن ، مج : فلاخمى
( 6 ) . آ : حالى نيكو
( 7 ) . مج : و يغفر لكم ذنوبكم
( 8 ) . تو : « چنان كه . . . عهد كردند » ندارد
( 9 ) . آ : ميثاق برگرفتند
( 10 ) . تو : دادى
( 11 ) . آ : اين مسامحت نگر
( 12 ) . تو : چنان راند
( 13 ) . مر :
گنجد . . . مىزند
( 14 ) . آ : نرفت
( 15 ) . آ : ياراى
( 16 ) . آ : ياراى
( 17 ) . آ : در گردانيده
( 18 ) . مج ، آ : نيايد
( 19 ) . آ : بيابد . . . بتابد ، تو : دريابند . . . نتابد .