اجمال مواعظ سنهء 1279
تحقيق [ علم بالاترين كمال است ]
قال تعالى
شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ .
1 و
إِنَّما يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ
. 2
بدان كه از براى انسان ، بلكه هر موجود ، كمالى بالاتر از علم متصور نمىشود .
و فى الديوان :
فقم بعلم و لا تبغى له بدلا * فالنّاس موتى و اهل العلم احياء
3 حىّ بهتر از ميّت ، و عاقل حىّ بهتر از غير عاقل ، و عالم عاقل بهتر از عاقل جاهل ، فالعالم اذن اشرف الموجودات . قوله انّما يخشى اللّه ، هر چه از عمل بشنوى از خوف و خشيت و تقوى و توكل و صبر و تسليم و رضا ، همه ثمرهء علم ، چه عمل فرع ايمان و تصديق است و ايمان و تصديق فرع اعتقاد است و اعتقاد فرع علم است و علم كمال حق تعالى است و جميع درجات ، هر يك به حسب تفاوت علم ايشان است و معجزات ايشان هم نتيجه علم است . چه كمالى بالاتر از تشبّه به انبياء ( ع ) است ؟
تحقيق المعرفة بذر المشاهدة
معرفت و علم كشتى است كه حاصل آن در آخرت مشاهده است . هر مقامى كه در دنيا معرفت تو باشد ، در آخرت همان بهشت تو است . و بهشت مفهوم كلّى است مراتب دارد ، هر كه جز و قصور نفهميده همينش دهند نه بالاتر
وَ مَنْ كانَ فِي هذِهِ أَعْمى فَهُوَ فِي الْآخِرَةِ أَعْمى
، 4 و هر كه بالاتر را فهميد آن را به وى دهند ، چه اگر