عرصهء خانه بلرزيد ، و همه هراسان گشتند ، ولى ابو القاسم چشم از امير برنداشت ، و همچنان در وى مىنگريست . امير را خوش آمد و گفت « لا يصلح لوزارتى الّا هو » - وزارت مرا جز او نمىشايد . اگر اين روايت درست باشد ، معلوم مىشود كه كعبى مقام ديوانى والايى هم داشته است .
32 . ابو مسلم محمد بن بحر اصفهانى ( وفات ، 322 ه . ق . )
ابو مسلم محمد بن بحر اصفهانى ( 254 - 322 ه . ق . ) ، يكى از واليان اصفهان ، نويسندهيى معتزلى بود ، و به تفسير و فنون ديگر علم آگاه . از نوشتههاى او جامع التأويل در تفسير است ، كه به چهارده مجلّد بالغ مىشده . و امام فخر در تفسير كبير از آن استفاده بسيار مىكرده . سعيد انصارى همين موارد را از تفسير امام گرد آورده و آن را ملتقط جامع التأويل لمحكم التنزيل [ در يك مجلد ] ناميده كه چاپ شده است ( - ياقوت ، ارشاد الاريب ، 6 / 420 ؛ ابن نديم ، الفهرست ، 136 ؛ زركلى ، الاعلام ، 6 / 50 ) .
33 . ابو مسلم محمّد بن على اصفهانى ( 366 - 459 ه . ق . )
اديب ، متكلم و مفسّر معتزلى . وى نيز مانند ابو مسلم محمد بن بحر ، تفسيرى بر قرآن مجيد در بيست ( 20 ) مجلّد نوشته بوده است ، كه به احتمال زياد از ميان رفته است ؛ امّا امام فخر از او بسيار نقل مىكند . وى از واپسين ياران محمد بن ابراهيم معروف به ابن مقرى ( وفات ، 381 ه . ق . ) محدّث حنفى بوده است ( - ابن عماد ، شذرات ، 3 / 307 ) .
34 . ابو الحسن اسماعيل اشعرى ( 260 - 334 ه . ق . )
- به فصل اول « كلّيّات » 43 - 47 از كتاب حاضر .
35 . صاحب بن عبّاد ( وفات ، 385 ه . ق . )
معتزله پس از ظهور اشعريه خود را در وضعى يافتند كه با گذشته بسيار فرق داشت ، چه ديگر آن قدرت و آن اطمينان به آينده را از دست داده بودند ، زيرا « روافض » يعنى