تعليق بر مشيت را مانع انعقاد قسم ندانستهاند . 22
تعليق در صورتي مانع انعقاد مىشود كه استثنا به مشيت ، متصل به قسم باشد ، يا در صورت فاصله افتادن ، زمان فاصله در حدّ متعارف در يك كلام باشد ، مانند نفس كشيدن وسرفه كردن كه ضررى به اتصال عرفى يك كلام ندارد . بنابر اين ، چنانچه بدون عذر ، بيش از مقدار متعارف فاصله بيفتد ، قسم منعقد مىشود . 23
نيّت استثنا ( ان شاء اللَّه ) كفايت نمىكند ؛ بلكه بايد به زبان آورده شود . 24 برخى نيّت را كافى دانستهاند . 25
تعليق سوگند بر خواست غير خدا نيز صحيح وجايز است ، مانند اينكه بگويد :
قسم به خدا امروز داخل خانه مىشوم اگر زيد بخواهد . با خواستن زيد قسم منعقد مىشود وبا نخواستن أو منعقد نمىگردد .
اگر قسم خورنده بگويد : قسم به خدا داخل خانه مىشوم ، مگر آنكه زيد نخواهد ، سوگند منعقد مىشود ؛ ليكن أو مىتواند قبل از واكنش زيد ، با داخل شدن در خانه سوگندش را منحل كند ؛ خواه پس از آن ، زيد بخواهد كه داخل نشود يا نخواهد . 26
حروف قسم در عربى عبارتاند از :
« ب ، و ، ت » كه هر سه مدخول خود را جَر مىدهند وگفته مىشود : بِاللَّهِ ، وَاللَّهِ وتَاللَّهِ .
اگر جمله « أللَّهِ لَأفعَلَنَّ ؛ به خدا اين كار را انجام مىدهم » با حذف حرف قسم وكسرهء اللَّه به نيّت قسم خوردن گفته شود ، آيا قسم منعقد مىشود يا نه ؟ مسئله محل اختلاف است . 27
چنانچه شخص در مقام قسم خوردن بگويد « هاللَّهِ » قسم منعقد مىشود ؛ زيرا « ها » حرف تنبيه است كه در مقام قسم خوردن ، هنگام حذف حرف قسم آورده مىشود . به قول مشهور ، سوگند به « أيمُنُ اللَّهِ » تحقق مىيابد . 28
ب . قسم خورنده [ حالف ] : در قسم خورنده بلوغ ، عقل ، اختيار وقصد شرط است . بنابر اين ، قسم از نابالغ ، ديوانه ، مجبور ، مست وكسى كه در حال غضب شديد است ، صحيح نيست . 29
آيا اسلام نيز شرط است يا نه ؟ مسئله محل اختلاف است . مشهور فقها اسلام را شرط نمىدانند . بنابر اين ، قسم از كافر نيز
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 581
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٥٨١