قاعدهء وجوب وفا به عقد - - ) قاعدهء لزوم
قاعدهء وزر
قاعدهء وِزر : از قواعد فقهى .
عنوان وزر برگرفته از آيهء شريفهء
« لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى »
1 وعبارت است از ثبوت مجازات تنها براي بزهكار ونه فردى ديگر كه به گونهاى وابسته به بزهكار است ، از قبيل خويشان ، نزديكان ودوستان أو .
هرچند در كلمات فقها در مسائل وفروع مختلف به مفاد قاعده استناد شده است ، ليكن تنها اندكى از آنان ، از آن به قاعده تعبير كردهاند . 2 به آن در بابهايى همچون حج ، جهاد ، وديعه ، ارث ، شهادات ، حدود وتعزيرات ، قصاص وديات استناد كردهاند .
مفاد قاعده : قاعده به أصل شخصي بودن كيفر اشاره دارد ؛ بدين معنا كه أصل در كيفر ، شخصي بودن است ومسئوليت جرم ارتكابي تنها متوجه بزهكار ، همدستان وكمك كاران أو خواهد بود واعضاى خانواده ومرتبطين آنان هيچگونه مسئوليت كيفرى ندارند ونمىتوان آنان را به جهت بستگى وخويشاوندى با بزهكار ، بدون نقش داشتن در بزه كارى ، بازخواست كرد . 3
موارد تطبيق
جهاد : چنانچه باغيان ( - - ) باغي ) أسيران جبههء حق را بكشند ، براي آنان مقابله به مثل ؛ يعنى كشتن أسيران أهل بغى ، در صورت نماندن هستهء مركزى براي آنان ، جايز نيست . به مفاد قاعده ، يعنى آيهء شريفهء ياد شده بر آن استناد شده است . 4
حج : بردهاى كه با اذن مولا به حج رفته ، در صورت ارتكاب يكى از محرّماتِ موجب ثبوتِ قرباني به عنوان كفاره ، بنابر قولي ، با استناد به آيهء شريفهء فوق ، كفاره بر خود أو واجب مىشود ، نه بر مولايش . 5
هامش
( 1 ) . الرسالة السعدية / 53 - 54 ؛ حاشية كتاب المكاسب ( أصفهاني ) 2 / 382
( 2 ) . الكافي في الفقه / 38 - 39 ؛ مرآة العقول 7 / 134
( 3 ) . كتاب المكاسب 3 / 548 ؛ بلغة الفقيه 3 / 214 ؛ حاشية كتاب المكاسب ( أصفهاني ) 2 / 379 - 383 ؛ مصباح الفقاهة 5 / 36 - 37
( 4 ) . النور الساطع 1 / 5
( 5 ) . منتهى المطلب 8 / 510 ؛ بحار الأنوار 65 / 96 ؛ وسائل الشيعة 16 / 309 .