قاعدهء تقديم اظهر بر ظاهر
قاعدهء تقديم اظهر بر ظاهر : از قواعد أصولي .
قاعده ياد شده ، همراه قاعدهء تقديم نصّ بر ظاهر عبارت است از مقدّم داشتن دليلي كه اظهر يا نصّ است بر دليل ظاهر ، هنگام تعارض ميان آن دو . از آن در أصول فقه سخن گفتهاند .
مفاد قاعده : چنانچه يكى از دو دليل به ظاهر متعارض ، در دلالت بر مدلول خود در مقايسه با دليل ديگر ، از ظهور بيشتر ويا صراحت برخوردار باشد ، دليل نخست ( اظهر يا نصّ ) بر دليل دوم ( ظاهر ) مقدّم مىشود ودر حقيقت دليل اظهر يا نصّ قرينه وشاهدي بر اين مطلب خواهد بود كه ظاهر - آن گونه كه ظاهر بر آن دلالت دارد - مقصود متكلّم نيست . وبدين گونه ميان دو دليل جمع وتعارض بر طرف مىگردد . به عنوان مثال ، در عام وخاص ، دليل عام « علما را اكرام كن » نسبت به هر عالمي ، هرچند فاسق ، ظهور در تعميم دارد ؛ ليكن دليل خاص « عالمان فاسق را اكرام نكن » در عدم اكرام عالم فاسق اظهر ، بلكه صريح است ودر نتيجة ، قرينه بر مراد متكلم از عام خواهد بود واينكه مقصود از آن ، عالمان غير فاسق است واز اين راه ، ميان هر دو دليل جمع مىشود . 1
قاعدهء تقديم أهم - - ) تزاحم
قاعدهء تقديم حق النّاس . . .
قاعدهء تقديم حق النّاس بر حق اللَّه : از قواعد فقهى .
قاعدهء ياد شده عبارت است از مقدم داشتن حق الناس بر حق اللَّه هنگام تزاحم با يكديگر .
عنوان ياد شده هرچند تحت عنوان قاعدهء فقهى در كلمات فقها به كار نرفته ؛ ليكن در بابهاى مختلف به آن استناد شده است . از آن در بابهايى نظير طهارت ، حج وقصاص سخن گفتهاند .
مفاد قاعده : مقصود از حق الناس حقوقى است كه به مردم تعلق دارد ، مانند
هامش
( 1 ) . المحكم في أصول الفقه 6 / 78 ؛ نهاية الدراية ( أصفهاني ) 6 / 281 .