فسخ
فَسخ : برهم زدن قرار داد [ عقد ] .
فسخ در لغت در معانى نقض ، انداختن ، فراموش كردن ، جدا كردن و جز آن به كار رفته است ؛ 1 ليكن در اصطلاح فقه ، مراد از آن بر هم زدن عقد است .
تفاوت فسخ با انفساخ آن است كه انفساخ عبارت است از به هم خوردن عقد به سببى از اسباب كه فسخ از آن جمله است . بنابر اين ، فسخ از اسباب انفساخ ( انحلال عقد ) است . 2 از احكام آن در بابهايى چون تجارت و نكاح سخن گفتهاند .
حكم تكليفى : اصل در عقود ، لزوم و عدم جواز فسخ آنها است ، جز عقودى كه به دليل خاص از اين اصل خارج شدهاند و جايز مىباشند ؛ ليكن گاهى فسخ به سببى از اسباب بر عقود لازم نيز عارض مىشود .
اسباب فسخ :
1 . اراده دو طرف عقد : عقد با اراده و رضايت دو طرف به فسخ آن قابل فسخ است كه از آن به اقاله ( - - ) اقاله ) تعبير مىشود .
2 . خيار : مهمترين و رايجترين سبب فسخ عقود لازم ، خيار فسخ عقد است كه يا به سبب شرط آن در ضمن عقد ثابت مىشود و از آن به خيار شرط ( - - ) خيار شرط ) تعبير مىگردد و يا به سبب زيانى كه از ناحيهء عقد متوجه يكى از دو طرف آن مىشود ، مانند خيار تأخير ( - - ) خيار تأخير ) ، خيار مايفسد من يومه ( - - ) خيار مايفسد من يومه ) و خيار غبن ( - - ) خيار غبن ) و يا به سببى ديگر ، از قبيل خيار مجلس و خيار حيوان ( - - ) خيار ) .
هامش
( 1 ) . كتاب العين و لسان العرب ، واژهء « فسد » *
( 2 )
( 3 ) . المفردات ( راغب ) ، واژهء « فسد » *
( 4 ) . العناوين 2 / 375 - 377 *
( 5 ) . 362 *
( 6 ) . القواعد الفقهية ( بجنوردى ) 2 / 103 *
( 7 ) . جواهر الكلام 27 / 246 *
( 8 ) . مستمسك العروة 13 / 202 *
( 9 ) . الانوار اللوامع 14 / 394 ؛ الدروس الشرعية 2 / 382 - 383 ؛ مستند الشيعة 19 / 441 *
( 10 ) . كشف الرموز 2 / 482 - 483 ؛ جواهر الكلام 39 / 320 - 322 *
( 11 ) . مستند الشيعة 9 / 233 - 236 *
( 12 ) . جواهر الكلام 22 / 437 *
( 13 ) . 23 / 59 ؛ كتاب المكاسب 5 / 241 *
( 14 ) . جواهر الكلام 25 / 137 - 138 *
( 15 ) . 38 / 299 - 300 ؛ مهذب الاحكام 23 / 329 *
( 16 ) . كتاب السرائر 3 / 258 ؛ التنقيح الرائع 4 / 168 *
( 17 ) . موسوعة الخوئى 17 / 235 ؛ مدارك العروة 26 / 132 *
( 18 ) . جواهر الكلام 22 / 322 و 25 / 159 - 160 ؛ بلغة الفقيه 3 / 271 .