فتوا
فتوا : رأى مجتهد در احكام شرعى .
فتوا [ فتوى ] اسم مصدر از افتاء ، در لغت به معناى پاسخ دادن به سؤال آمده است ؛ چنان كه استفتاء در لغت در معناى درخواست پاسخ از امرى مشكل و مبهم به كار رفته است . فتوا در اصطلاح عبارت است از حكمى شرعى كه مجتهد آن را به عنوان نظر و رأى خود اظهار مىكند . فتوا به فتاوى يا فتاوى جمع بسته مىشود . 1
به فتوا دهنده « مفتى » و به مقلّدى كه فتوا را از او مىگيرد « مستفتى » گويند . از احكام آن در باب اجتهاد و تقليد سخن گفتهاند .
حجّيت فتوا : فتوا در صورتى كه مستند به دليل معتبر شرعى ، همچون كتاب خدا و سنّت باشد ، حجّت و معتبر است .
از اين رو ، فتوايى كه مستند به غير دليل معتبر شرعى باشد ، مانند قياس ( - - ) قياس ) و استحسان ( - - ) استحسان ) حجّت نيست و عمل به آن حرام است ( - - ) اجتهاد ) .
ويژگيهاى مفتى : كسى كه بر مسند فتوا مىنشيند و مردم براى گرفتن احكام شرع به او رجوع مىكنند بايد داراى ويژگيهايى به شرح زير باشد :
1 . به خدا ، يگانگى و صفات او و نيز به رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله و نيز مقامات او همچون عصمت ، همچنين به جانشينان آن حضرت [ امامان معصوم عليهم السّلام ] و جايگاه آنان ، معرفت داشته باشد .
همچنين بايد به كتاب آسمانىاى كه رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله آورده است عالم باشد . علم به كتاب خدا حاصل نمىشود ، مگر پس از علم به زبان عربى ، شناخت ناسخ و منسوخ ، عام و خاص و مطلق و مقيد آن . بنابر اين ، مفتى بايد عالم به همهء آنها باشد و نيز بايد از سنّت و ناسخ و منسوخ و عام و خاص و مطلق و مقيّد و حقيقت و مجاز آن آگاه باشد .
همچنين اجماع و موارد آن و احكام صحيح و ناصحيح آن را بداند .
هامش
مختلف الشيعة 6 / 286 - 288 ؛ الروضة البهية 3 / 254 - 255 *
( 8 ) . قواعد الاحكام 3 / 548 ؛ الروضة البهية 9 / 192 - 193 *
( 9 ) . مهذب الاحكام 16 / 130 .