در اين مسئله به زيباترين وجهى اين عبارت صدر المتألهين در اسفار « فرق بين كون الذات مصدوقا عليها لصدق مفهوم و كونها مصداقا لصدقه » را مورد تحليل قرار مىدهد .
مسئلهء ششم : حمل مفهوم بر ذات مصدوق عليها ( و نه مصداق ) ضرورى است ، اما همواره اين ضرورت واحد نيست ، آقا على سه نحوهء مختلف ضرورت در اين حمل شناسايى كرده كه از ابتكارات وى شمرده مىشود .
مسئلهء هفتم : به تحليل فرق بين حمل امكان بر ماهيت به عنوان سلب اقتضاء و بين ساير سلوب ماهيت اختصاص دارد . توجه به دو قضيه « الماهية من حيث هى ليست الاهى » ( تقديم حيثيت بر سلب ) و قضيهء « الماهية ليست من حيث هى الاهى » ( تأخير حيثيت از سلب ) در فهم دقيق معناى امكان كارساز است . آقا على با دفاع از رأى صدر المتألهين به ايرادهاى وارده بر وى پاسخ مىگويد و تصريح مىكند كه صحيح تقديم سلب بر حيثيت است . تحليل سه تفاوت ذيل در رساله به بهترين وجهى ارائه شده است :
اول : تفاوت بين ماهيت به مثابهء مصداق صدق محمول ، و ماهيت به مثابهء عنوان و مصدوق عليها .
دوّم : تفاوت بين سلب المقيد و السلب المقيد
سوّم : تفاوت بين حمل اولى ذاتى و حمل شايع صناعى
بنابراين امكان ، از آن حيث كه در مرتبهء ماهيت است از آن سلب مىشود ، و از آن حيث كه در مرتبهء متأخره از ماهيت است ، براى ماهيت ثابت است و بين اين دو تنافى نيست ، مهم اين است كه تفاوت اين دو مقام درك شود . مقايسهء دوازده فصل اول اين رساله با بحث امكان در جلد اوّل اسفار و مقايسه آن با حواشى مختلف اسفار در اين موضع حاكى از برترى جدى علمى حكيم مؤسس بر ديگر حكيمان متعاليه است .
مسئلهء هشتم : حقيقت در فلسفه به سه معنى به كار مىرود : يك : فرد نفس الامرى و مصداق واقعى ، دو : مصدر احكام و مبدء آثار مطلوبه ، سه : به معنى ثابت . بر ماهيت من حيث هى حقيقت به هيچيك از معانى سهگانهاش صدق نمىكند . اطلاق حقيقت فقط شايستهء وجود است و بس .
مسئلهء نهم : آنچه بر ماهيت به حمل شايع صناعى حمل مىشود بر يك منوال نيست ،
مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى (فارسى) — صفحة 25
مساهمون: آقا على مدرس زنوزى طهرانى (حكيم مؤسس)
ص٢٥