و اگر كسى بما خبر كند خود را رهين منت او ميدانيم و اگر شر كند او را عقوبت مىكنيم و بالوجدان خود را بر هر چيز كه اراده كنيم مقتدر مى بينيم در اينجا نيز چون بحقيقت بسنجيم جبريها را مىبينم كه عملا و فطرة مخالف با عقيدهء خود هستند زيرا كه هرگاه عمل خيرى كنند خود را ميستايند و هرگاه كسى به آنها تعدى كند او را مذمت و عقوبت مىنمايند و اين دليل آنست كه بالفطرة قائل بنفى جبرند ولى بالعرض از جهت شوب افكار و آلودگى عقل سليم با شبهات جبريه دست از فطرت سليمهء خود برداشته‌اند چنانچه پيغمبر صلى اللّه عليه و آله و سلم فرمود كل مولود يولد على الفطرة الا ان ابواه يهودانه او ينصرانه او يمجسانه به اين دو وجه فرق ، نظر دارد فرمايش حضرت صادق عليه السّلام كه فرمود لا جبر و لا تفويض بل امرين الامرين يعنى نه جبر محض است و نه تفويض محض كه دست ديگر ميگويند و آن اينست كه قومى ميگويند در تكوينيات تفويض است يعنى خداوند از روز اول كه عالم را آفريده با آنچه در اوست مانند ساعتى است كه او را كوك كرده باشند و به خود واگذاشته باشد ديگر خدا را در وى دخل و تصرفى نيست آنچه در عالم مىشود بر حسب تدبير است كه در اول شده : و قالت اليهود يد اللّه مغلوله غلت ايديهم و لعنوا بما قالوا بل يداه مبسوطتان ينفق كيف يشاء ، بلكه كل يوم هو فى شان ، و قومى ديگر نسبت به تكاليف تفويض قائلند بعضى قائلند بتفويض تكاليف به انبياء و بعضى به بشر و بعضى تفيوض تكاليف را از جهت اهمام دانسته‌اند و بعضى تفويض را اراده يعنى به كلى خدا را اراده و نظرى در اعمال عباد نيست بلكه مفوض بارادهء خود شانست حضرت صادق عليه السّلام ميفرمايد همهء اينها باطل است يعنى بكليش باطل است نه جبر كلى است نه تفويض كلى بلكه امريست بين اين
البدعة والتحرف يا آئين تصوف (فارسى) — Page رضوان اكبر إله 329
Contributors: الشيخ محمد جواد الخراساني
P.رضوان اكبر إله 329