با ديگرى مختلف در بعضى از خصوصيات و كيفيات است كه از اينجهت منقسم شد باقسامى و متفرق شد بفرقى ، خاصه آنكه مبتنى بر يك اصل ثابت نبود ، تنها ارادهء مرشد و كشف مرشد و شهود مدخليت تام داشت لهذا شعب كثيرة پيدا كرد و نامهاى زيادى نيز پيدا كرد .
اسلام با آنكه مبنى بر اصل ثابت لا يتغير است ، مع ذالك ميبينى در اثر تطاول از منه و تقابل ايادى چگونه داراى فرقه‌هاى گوناگون شده اينكه نه مبنى بر يك كتاب ثابت و نه بر پيغمبر يا امام ثابتى است جاى خود دارد ، در نتيجه شيادهاى هر عصر بحسب مقتضيات حال مريدان و هواپرستيهاى خود ايشان كم و زياد در ماده‌هاى او بسيار كردند و نسبت به احكام شرع و ظواهر شرع نيز فرقه‌ها با هم اختلافات داشتند .
خلاصه تحولات تصوف
تصوف را از سه جهت تحولاتى رخ داده يكى در اسم دوم در مذهب سوم در روش و سيره اما در اسم چنانچه دانستى اول به اسم زهد جلوه كرد كسانى كه بر اين رشته بودند آنها را زاهد ميخواندند . تا آنكه ابو هاشم صوفى پيدا شد و نام صوفيت را آورد و او معاصر سفيان ثورى بود جامى در نفحات نوشته كه او اول كسى بود كه نام صوفيت را آورد و گويد كه سفيان ثورى گفت من صوفيت را ندانستم چيست تا ابو هاشم را ديدم بعد از اين بنام صوفى خوانده ميشدند تا آنكه بعد ابتدايش معلوم نيست خود را بنام عارف نيز خواندند صوفيه را عرفا نيز گفتند و اين لقب همچنان برايشان بماند مانند حكيم كه بر فلاسفه نام نهادند بعد از آن القاب ديگر نيز به خود بستند - اهل عشق - اهل معنى - اهل حقيقت - اهل حق - اهل وحدت - اولياء اللّه