6 . شيرينترين شعر ، دروغترين آن است
از جملهء قضاياى مشهوره در ميان شعراى عربزبان اينست كه مىگويند :
« الشعرا اكذبه اعذبه
« شعر هرچه دروغش بيشتر باشد شيرينتر خواهد بود »
و به روايت ديگر :
الشعرا حسنه اكذبه يا اكذبه احسنه
يعنى بهترينش دروغترين آنست ،
اين قضيه آنقدر مشهور است كه ضرب المثل گرديده است . برخى از دانشمندان متأخر ادبيّات به دو دليل اين سخن مشهور را مورد استخفاف قرار داده و آن را سبك و كودكانه شمردهاند :
دليل اوّل : هر انسانى به حكم وجدان ، يقين دارد كه دروغ از جملهء زشتترين چيزها است آنگاه چگونه ممكن است كه دروغ با همهء قباحت و زشتى ، ميلح ، نمكين و شيرينترين باشد ؟ اين تناقض ، آشكار و يك بام و دو هوا است .
دليل دوّم : تمام ارزش شعر از آن به تصوير كشيدن يك واقعيّت است آن هم تصويرى كه مؤثر باشد ( ذيلا در بيانات مصنف واضح خواهد شد ) ، اين در صورتى است كه واقعيّتى وجود داشته باشد و كلام صدق باشد امّا اگر كذب شد اسمش با خود او است كه مخالف واقع است و در كذب و دروغ تصويرى از واقعيّت يك شىء نيست فكيف يكون مؤثرا ؟
مرحوم مظفر رحمهم اللّه از هردو دليل اين بعض جواب دادهاند كه مطالب اين بخش ( مبحث ششم ) مربوط به جواب دليل اوّل بعض و مطالب بخش بعدى ( مبحث هفتم ) جواب دليل دوّم است . در جواب از دليل اوّل مىفرمايد :
نقدى كه شما كرديد در يك صورت صحيح و در صورت ديگر باطل است .
بيان ذلك : اگر مراد از شعر كاذب و دروغين صرفا بيان يك واقعيت و اخبار از واقع و نفس الامر باشد آن هم به نحو كذب و بيان خلاف واقع ، حقّ با شما است . چنين كذبى از اقبح اشياء است فكيف يكون اعذب الاشياء ؟ ولى چنانكه قبلا هم گفتيم چنين اخبارى بر فرض هم كه صادق و مطابق واقع باشد شعر ، در اصطلاح ما نحن فيه ناميده نمىشود تا چه رسد به فرض كاذب بودن »