بگويد كه مردم احساس كنند كه او از آنهاست ، شادى آنها شادى او و غم آنان غم او است و بيگانه نيست ، در شادى و غم با يكديگر شريكند ، منافع مردم مورد توجّه و عنايت او است ، مصالح مردمان را رعايت مىكند و حامى آنان است ، شنوندگان بايد بدانند كه خطيب آنان را دوست مىدارد به شخصيّت آنان احترام مىگذارد و . . . اينجا است كه آنها نيز متقابلا وى را دوست داشته ، به او احترام گذاشته ، و با تمام وجود سراپاگوش مىشوند و به كلمات خطيب گوش جان مىسپارند و . . . اصولا دلهاى انسانها شبيه صيد وحشى است كه فرّار است و با اندك اهانتى بهقدرى فاصله مىگيرد كه گاهى تا آخر عمر هم جبران نمىشود . به قول شاعر :
مرنجان دلم را كه اين مرغ وحشى * ز بامى كه برخاست مشكل نشيند
و انبياء عليه السّلام مردمى دلسوز و مهربان به حال مردم بودند و مردم نيز به آنان عشق مىورزيدند . به قول قرآن كريم :
فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ
« 1 »
اين توصيهها براى همهء خطباء در همهء زمينهها نافع و لازم است و ضرورت آن براى دو دسته بيش از سايرين است :
1 . رهبران سياسى
2 . رهبران و فرماندهان نظامى
9 . شهادت قول
مطلب نهم از مطالب باب اوّل و جزء پنجم از اجزاء خطابه شهادت قول يا قرينهء مقاليّه است .
شهادت قول از اقسام نصرت و يارى است كه خطيب بدينوسيله مطلب خود را تأييد و بدان استشهاد مىنمايد و اين شهادت به صناعت و حيله نيست ضمنا از عواملى است كه مستقيما در اصل اقناع مردم نقش تعيينكننده دارد و آن سه شعبه دارد :
1 . شهادت قولبهقول كسانى كه در جامعه محترم بوده و مقتداى مردمان هستند ، حاصل مىشود و خود اينان دو گروهند :
الف . آنهايى كه از قولشان براى ما يقين حاصل مىشود و علم به صدق آنها
هامش
( 1 ) . سورهء آل عمران ، آيهء 159 .