اگر بگوئيد اين دو را از راه حدوث عالم به دست آوردهايم خواهيم گفت دور است و محال .
اگر بگوييد اينها را به دو استدلال و چهار مقدمه ديگر تحصيل كردهايم ، نقل كلام به آنها مىشود و همينطور يا دور است و محال ، و يا تسلسل است كه سلسلهء قضايا و مقدمات تا بىنهايت خواهد رفت ، سرانجام هم به هيچ معلومى نخواهيم رسيد ، زيرا دور و تسلسل هردو باطلند .
پس ما قضاياى بديهيهاى داريم كه همه قضاياى نظرى به آنها منتهى مىشود به حكم ( كل ما بالعرض لا بّد ان ينتهى الى ما بالذات ) . قضاياى بديهيه كه مواد و مبادى اقيسه و مقدمات مطالب و استدلالات ناميده مىشود و هر استدلال بايد به آنها منتهى شود عبارتند از هشت صنف :
1 . يقينيات .
2 . مظنونات .
3 . مشهورات .
4 . وهميات .
5 . مسلمات .
6 . مقبولات .
7 . مشبهات .
8 . مخيلات .
اين هشت صنف را ، در مقدمه با شعب مختلف آن ( كه احيانا بعض از آنها اصناف دارند ) بيان مىكنيم .
شرح منطق مظفر (فارسى) — صفحة 210
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢١٠