2 و 4 : شكل دوم را تشكيل مىدهند كه از دو موجبهء منتج نيست .
مرحلهء سوم . اگر تمايل داشتيد آن صورت منتجه را ، كه نتيجهاش يك متصله بود به يك منفصلهء مانعة الجمع يا مانعة الخلّو متحوّل سازيد .
مثال سوم . از دو منفصلهء مانعة الخلّو :
« امّا هذا الشىء لا حيوان ، و امّا لا شجر » ؛
و « امّا هذا الشىء لا شجر ، و امّا لا حجر » .
مرحلهء اوّل از طريقهء نتيجهگيرى ، تحويل منفصلتين به متّصلهها است .
منفصلهء اول به دو متّصلهء زير متحول مىشود :
1 . « اذا كان الشىء حيوانا ، فهو لا شجر » ؛
2 . « اذا كان الشىء شجرا ، فهو لا حيوان » .
منفصلهء دوم هم به دو متصلهء زير قابل تحويل است :
3 . « اذا كان الشىء شجرا ، فهو لا حجر » ؛
4 . « اذا كان الشىء حجرا ، فهو لا شجر » .
مرحلهء دوم . اقترانات و تشكيل قياس : از ضرب دو در دو ، چهار قسم قياس پديد مىآيد كه بايد ديد كدام منتج و كدام عقيم است ؟
1 و 3 : شكل اوّل است ولى منتج نيست ، چون حدوسط تكرار نشده است .
1 و 4 : شكل دوم است ولى منتج نيست ، چون شرايط آن را ندارد .
2 و 3 : شكل سوم است و منتج نتيجهء زير است :
« قد يكون اذا كان الشىء لا حيوانا ، كان لا حجرا » .
2 و 4 : شكل رابع است ولى عقيم است ، به علّت عدم تكرار حدّ وسط
( نكته : ضمنا روشن شد كه چگونه از دو مانعة الجمع يا دو مانعة الخلو فقط شكل سوم منتج است و نه غير آن ) .
مثال چهارم . از يك منفصلهء حقيقيه و يك مانعة الجمع :
« امّا ان يكون الشىء جمادا ، او لا جمادا » منفصلهء حقيقيه
و « امّا ان يكون الشىء جمادا ، او حيوانا » مانعة الجمع
مرحلهء اوّل از نتيجهگيرى ، تحويل منفصلات به متّصلات است .
منفصلهء حقيقيه به چهار متّصله متحوّل مىشود :
شرح منطق مظفر (فارسى) — صفحة 135
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص١٣٥