1 - مستلزم انكار قانون عليّت و معلوليّت و نظام سببى و مسبّبى است در حالى كه از نظر فلسفى اصل عليّت اصلى جهانشمول است و قابلانكار نيست و نقش فاعلهاى مباشرى و قريب را نبايد ناديده گرتفت .
2 - مستلزم انكار اصل سنخيّت ميان علّت و معلول است كه اين اصل نيز از مسلّمات برهانى است و ميان ذات خداوند كه بسيط از جميع جهات است با اين امور جزئى و متغيّر سنخيّتى نيست تا مستقيما به او مستند شود .
3 - مستلزم قول به جبر است كه بطلان آن در بحثهاى كلامى به اثبات رسيده است .
دليل پنجم : به آيهاى از قرآن استدلال كردهاند كه مىفرمايد :
وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّها
« 1 » كيفيّت استدلال : مراد از همه اسماء همه لغات است و خداوند نام همهچيز را به آدم ابو البشر عليه السّلام آموخت ( يعنى به او فرمود : اين كوه است ، آن دريا ، آن صحرا است و . . . ) و كلمهء تعليم هم ظهور در تعليم مصطلح و متعارف دارد يعنى فرشته وحى را فرستاد يا اصوات و كلماتى را در هوا و فضا ايجاد كرد و آدم عليه السّلام آنها را شنيد بنابراين خداوند معلّم اسماء و نامها به آدم ابو البشر است پس واضع لغات او است .
صاحب كتاب مفاتيح الاصول در ذيل استدلال به آيه پس از دفع پارهاى از اشكالها و پاسخ دادن از برخى پرسشها در پايان دو مؤيّد هم براى استدلال فوق الذكر اقامه نموده است :
الف : سخنان عدّهاى از مفسّران را آورده كه كاملترش در تفسير مجمع البيان « 2 » آمده است برخى مثل ابن عباس و مجاهد و سعيد بن جبير و اكثر متأخران گفتهاند :
خداوند همه اسمها و صنايع و آباد كردن زمين و استخراج معادن و درختكارى و . . . را به آدم آموخت ، برخى مثل ابو على جبائى و على بن عيسى و ديگران گفتهاند :
خداوند اسامى و نامهاى همه آنچه را كه خلق كرده و خلق نكرده بود به آدم آموخت
هامش
( 1 ) - سوره بقره ، آيه 31 .
( 2 ) - مجمع البيان ، ج 1 و 2 ، ص 76 .