فعل هشتاد درجه مصلحت دارد و مصلحت غالب و راجح است ، نهى مولوى نيست و به داعى طلب مولوى نفسانى نيست ، بلكه ارشادى است يعنى مكلف را راهنمايى مىكند كه اين فرد به خاطر خصوصيت مكانى داراى هشتاد درجه مصلحت مىباشد و چهبهتر كه فردى را اختيار كنى كه مبتلا به اين حزازت نيست و آن را بجاى اين بياورى . ( نماز در منزل يا در مسجد ) ولى باز هم محذورى ندارد و اجتماع حكم ارشادى با مولوى كاملا دمساز است ، زيرا امر مولوى به اصل طبيعت نماز بار شده كه داراى افراد مختلفى است و نهى ارشادى از فرد خاص با خصوصياتى كه دارد نهى كرده است و منظور رسيدن به فرد اعلى و اكمل مىباشد .
قوله : و ليكن : مشهور فقها در باب عبادات مكروهه شبههاى را مطرح مىكنند و آن اينكه : از طرف عبادت مساوى با رجحان ( استحباب يا وجوب ) است و از طرفى كراهت به معناى مرجوحيّت است . چگونه ممكن است عبادتى هم راجح باشد و هم مرجوح ؟
مشهور در پاسخ گفتهاند كه كراهت در عبادات به معناى اقليت ثواب است ، يعنى اين عبادت از عبادت ديگر ثوابش كمتر است نه اينكه واقعا و فى نفسه مرجوح و مكروه باشد .
مرحوم آخوند مىفرمايد : منظور مشهور همين است كه ما گفتيم . يعنى خصوصيات مكانى موجب حدوث نقصان و حزازت مىگردد و . . . ( و لو عبارت مشهور مطلق است و موجب اشتباه فصول شده كه ذيلا خواهيم آورد . )
قوله : و لا يرد عليه : مرحوم صاحب فصول بر سخن مشهور ( كه كراهت را به معناى اقليّت ثواب معنى كردند ) دو اشكال گرفته است :
1 - اگر بهطور مطلق بگوييم كه كراهت در عبادات به معناى مذكور است ، لازمهاش آنست كه هر عبادتى را كه با عبادت ديگر مقايسه نموده و آن را از حيث ثواب كمتر مىيابيم : نسبت به ديگرى متصف به كراهت باشد ، مثلا روزه نسبت به نماز ثوابش كمتر است ، پس بايد بگوييم كه روزه مكروه است . نماز در منزل نسبت به نماز در مسجد ثوابش كمتر است ، پس بايد بگوييم كه نماز در منزل مكروه است و هكذا مسجد محل نسبت به مسجد جامع و مسجد جامع نسبت به مسجد النبى ( ص ) و . . . در حالى كه احدى به اين لازم
شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 27
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢٧