[ فرع اول : ضمان ]
1 - ضمان )
[ بيان در نوع ضمان در اسلام ]
و امّا ضمان : ابتدا ضمان را معنى مىكنند : بالضمان اى كون تلفه عليه .
مشترى ضامن است يعنى تلف مبيع از مال مشترى است . [ وجه اين تفسير آنست كه : ضمان در اسلام از جهتى دو نوع است :
1 - ضمان تنجيزى :
آنست كه ضمانت منجّز و حتمى شده و بالفعل انسان ضامن است . مانند : بدهكارى كه مدّت بدهى او سررسيده و بايد از عهده برآيد و عوض را بپردازد . و مانند غاصبى كه مال كسى را غصب كرده و نزد او تلف شده كه هماكنون بايد تدارك كند و مثل يا قيمت را بپردازد .
2 - ضمان تعليقى :
آنست كه بالفعل ضمانتى بهعنوان حكم وضعى مطرح نيست . و صرفا يك سلسله احكام تكليفى از قبيل : وجوب حفظ ، وجوب ردّ ، حرمت امساك و تصرّف و . . . دارد ، ولى بالقوّه و بهصورت معلّق ضمانت هست . بدين معنى كه : اگر تلف شد ضامن است و بايد غرامت را بپردازد .
مانند : غاصبى كه هنوز عين مغصوبه در اختيار او است و تلف نشده وظيفه دارد آن را به صاحبان اصلىاش مسترد دارد ، ولى اگر تلف شد ، بايد تدارك كند . و ما نحن فيه از اين قسم است ، يعنى فعلا كه مشترى عين مبيع را در اختيار دارد ، موظّف به ردّ آن است . ولى اگر يك زمانى تلف شد ضامن است . حال ، اينكه