قوله : و لعلّهم :
[ رأى مرحوم شيخ ]
سپس مرحوم شيخ درصدد توجيه برآمده و مىفرمايد : شايد مراد اين جماعت از يوم البيع ، يوم القبض باشد [ كه روز ضمان است و قائل دارد و قبلا در صحيحهء ابى ولّاد بحث شد . ] و اگر بپرسيد : پس چرا تعبير به يوم البيع كردهاند ؟
خواهيم گفت : براى اينكه معمولا زمان بيع و زمان قبض يكى است ، يعنى همان لحظه كه معامله مىكنند قبض و اقباض هم صورت مىگيرد ، بدين جهت تعبير به يوم البيع كردند . [ نظير يوم المخالفة و يوم الاكتراء كه در صحيحه گذشت . ]
: قوله : فافهم :
شايد اشاره به بعد اين توجيه باشد زيرا اين بزرگان اهل فن بوده و روى تعبير آنان حساب مىشود و اگر يوم البيع مىگويد يعنى آن روز برايش ملاك است ولى با همهء بعد توجيه ، ناچاريم از اين حمل زيرا ظاهر كلامشان بيّن الفساد است .
: قوله : ثم انّه لا عبرة :
احتمال پنجم و ششم :
اگر مال قيمى كه تلف شده پس از تلف هم تا روزى كه ضامن قيمت را بدهد [ يوم الاداء ] كما كان ارتفاع قيمت داشت ، آيا اين زيادى قيمت را هم ضامن بايد بپردازد يا خير ؟ همهء فقهاء در قيميات متفق القول مىگويند : ارتفاع قيمت پس از تلف مضمون نيست . ولى در عين حال محقّق در شرايع « 1 » در اين مورد ترديد كرده و فرموده : « فيه تردّد » .
حال اگر ارتفاع قيمت پس از تلف را هم مطرح كنيم دو احتمال پديد مىآيد :
1 - شايد مراد اين باشد كه قيمت يوم الاداء را بدهد .
2 - و شايد ملاك اعلى القيم از روز غصب تا روز اداء را بايد بدهد .
مرحوم شيخ مىفرمايد : شايد وجه اين تردّد آن باشد كه : در قيميات هم
هامش
( 1 ) شرائع الاسلام ، ج 3 ، ص 240 .