واژهشناسى
كلمه « صحابه » در لغت از ماده « ص . ح . ب » به معناى : همراه و رفيق است « 1 » ولى دانشمندان در كاربرد اصطلاحى اين كلمه ، نظر يكسانى ندارند ازاينرو برخى بين ديدگاه علماى حديث با علماى اصول در مورد اين كلمه تفاوت نهاده و مىگويند :
علماى حديث اين كلمه را چنين معنا كردهاند : « صحابى به كسى گويند كه در حال ايمان ، پيامبر خدا را ملاقات كرده باشد و در حال اسلام از دنيا رفته باشد » « 2 » و علماى اصول چنين مىگويند : « هركس كه پيامبر خدا را در حال ايمان ملاقات كرده و زمانى طولانى با ايشان همراه بود است به گونهاى كه در عرف نام صاحب و همراه را مىتوان بر او اطلاق كرد ، صحابه نام دارد . « 3 »
مؤلّف مقباس الهداية از شيعه نيز پس از نقل چندين تعريف از اين كلمه و مناقشه در آنها تعريف « شهيد ثانى » را مىپذيرد كه مىگويد :
صحابه كسى است كه پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را در حال ايمان ملاقات كرده و با اسلام از دنيا رفته است هر چند در اين ميان - ايمان اول و اسلام آخر - ممكن است ارتدادى براى وى رخ داده باشد . « 4 »
به نظر مىرسد اين تعريف از صحابى در اصطلاح ، تعريفى درست است .
دليل حجّيّت قول صحابه در تفسير
مدارك اهل سنّت در تفسير پس از قرآن ( تفسير قرآن به قرآن ) و سنت پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ، اقوال صحابه است آنان بر اين نظر متفقاند . در مصادر اهل سنت دليل روايى خاصى از پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم درباره حجّيّت قول همه صحابه در تفسير قرآن به چشم نمىخورد و دانشمندان اهل سنت نيز به روايتى در اين زمينه تمسك نكردهاند . « 5 »
هامش
( 1 ) . المعجم الوسيط ، ص 507
( 2 ) . احمد ابن حجر ، الاصابة ، ج 1 ، ص 4
( 3 ) . سليقى ، الميسّر في اصول الفقه ، ص 170
( 4 ) . على اكبر غفارى ، تلخيص مقباس الهداية ، ص 200
( 5 ) . ممكن است به اطلاق حديث « أصحابي كالنجوم بأيّهم اقتديتم اهتديتم ، اصحاب من مانند