از آنها سرمشق مىگرفتند . مثلا نظافت و طهارت را از شفافيت و پاكى آنها ، و كمك به زيردستان و زكات را از پرتو افشانى خورشيد و ماه به كلبهء نيازمندان ، و حركات طواف و سعى را از حركات وضعى و انتقالى سيارات الهام مىگرفتند . « 1 » از سوى ديگر ، بسيارى از امور را با علم نجوم پيش بينى مىكردند و شايد حضرت ابراهيم ( ع ) با توجه به جنبههاى تربيتى و هدايتى اجرام آسمانى در برابر ستاره و ماه و خورشيد اظهار داشته است ، « هذا ربّى » ( اين تربيتكنندهء من است ) اما عملا به آنان نشان مىدهد كه اين هدايتها و تربيتها محدود و ناقص و غير ثابت مىباشد و انسان را از تربيت و هدايت كامل و دايمى خداوند بىنياز نمىگرداند .
املاء ابراهيم ( ع ) به ملتها
قُلْ صَدَقَ اللَّهُ فَاتَّبِعُوا مِلَّةَ إِبْراهِيمَ حَنِيفاً
. « 2 » بگو راست گفت خداى پس پيروى كنيد از آيين ( املاء شده ) ابراهيم .
كلمهء ملّت ، از امللت الكتاب به معناى املا است . در سابق وقتى مىخواستند براى جمع كثيرى سخنرانى كنند ، از چهار طرف هر صد قدم فردى را مىگذاشتند تا كلمات سخنران را به سايرين املا كند ؛ و بدين وسيله پيام سخنران به گوش جمعيت ميليونى مىرسيد ، قرآن مىفرمايد از ملت يعنى آيين املاشدهء ابراهيم ( ع ) پيروى كنيد .
پاورقی
( 1 ) . رجوع شود به كتاب حى بن يقطان ، ترجمه نويسنده .
( 2 ) . آل عمران : 95 .