هريك از قصص قرآن ذكر كردهاند ، چنان كه براى محل فرود كشتى نوح و غار اصحاب كهف نقاط مختلفى را نقل كردهاند كه بعضى از آنها با آيات قرآنى منطبق نيست . و بايد محققين تاريخ ، تحقيقات جغرافيايى به روى آنها به عمل آورند . « 1 » قرآن كريم به اماكن تاريخى و آثار باستانى اهتمام فراوان داده و اسامى مكانها را گاهى به طور اجمال مانند :
مَطْلِعَ الشَّمْسِ
و
مَغْرِبَ الشَّمْسِ ،
و
أَدْنَى الْأَرْضِ
، و گاه به طور معين مانند ، مصر ، سينا ، روم ، مكه ، بدر ، حنين ، احقاف و سبأ و بابل و . . . ذكر مىكند ، تا جايى كه علماى شبه قارهء هند و پاكستان مانند علامه سليمان ندوى كتابى به نام ارض القرآن تدوين كرده و مظفر الدين ندوى آن را اساس كتاب : جغرافياى تاريخى قرآن قرار داده است . « 2 » و ابو الاعلى مودودى در سال 1951 م نقشههايى براى پارهاى از نقاط جغرافى قرآن در تفسير خود به نام تفهيم القرآن ترسيم كرده است . « 3 » و در اين كتاب مىبينيم كه مهمترين كار باستان شناسان براى رسيدن به حقايق تاريخى ، كاوش در زمين و شناسايى مناطق جغرافياى تاريخى و حفارى لايههاى زمين و مطالعهء آثار واقعى پيشينيان است . و ما در اين كتاب ضمن باستانشناسى قصص قرآن به شناخت جغرافياى تاريخى اماكن همراه با نقشههاى رنگى خواهيم پرداخت .
و از آنجا كه باستانشناسى بيشتر با عنصر مكانهاى تاريخى در ارتباط است ، ما اين كتاب را بر حسب اماكن تاريخى و محل كاوش باستانشناسى شده تقسيمبندى كردهايم :
1 . باستانشناسى و جغرافياى تاريخى قرآن در بين النهرين .
2 . باستانشناسى و جغرافياى تاريخى قرآن در فنيقيه .
3 . باستانشناسى و جغرافياى تاريخى قرآن در اردن .
4 . باستانشناسى و جغرافياى تاريخى قرآن در مصر .
هامش
( 1 ) . رجوع شود به جغرافياى قصص قرآن در نگاه پژوهشگران در مجله بينات ، شماره 4 ، ص 120 - 133 .
( 2 ) .Sayed Muzaffar ud - din , Nadavi : A geographical History of the Qur'an Sh.M . Ashraf . Lahor , Pakistan , Rep. 1974 .
( 3 ) .Abu al - Ala Mawdudi : Tafhim al - Quran، 6vol . Pub Maktaba Tamir - IInsaniyat , Lahore، 1951 ،it is illustrated With maps and diagrams.