پرش به محتوای اصلی

تفسير احسن الحديث (فارسى)ج ۸ — صفحه 75

پدیدآورندگان:

ص۷۵

از بزرگان فرموده‌اند : شايد در آن موقف معبودها از مشركان گم شده باشند چنان كه فرموده : وَ يَوْمَ يُنادِيهِمْ أَيْنَ شُرَكائِي قالُوا آذَنَّاكَ ما مِنَّا مِنْ شَهِيدٍ وَ ضَلَّ عَنْهُمْ ما كانُوا يَدْعُونَ مِنْ قَبْلُ . . . حم سجده / 48 ولى شايد مراد از ضَلَّ عَنْهُمْ . . . قطع واسطه باشد : وَ رَأَوُا الْعَذابَ وَ تَقَطَّعَتْ بِهِمُ الْأَسْبابُ ، چون به موجب آيات : وَ أَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلى بَعْضٍ يَتَساءَلُونَ قالُوا إِنَّكُمْ كُنْتُمْ تَأْتُونَنا عَنِ الْيَمِينِ قالُوا بَلْ لَمْ تَكُونُوا مُؤْمِنِينَ وَ ما كانَ لَنا عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطانٍ بَلْ كُنْتُمْ قَوْماً طاغِينَ . . . صافات / 28 و نيز آيهء وَ لَوْ تَرى إِذِ الظَّالِمُونَ مَوْقُوفُونَ عِنْدَ رَبِّهِمْ يَرْجِعُ بَعْضُهُمْ إِلى بَعْضٍ الْقَوْلَ يَقُولُ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا لَوْ لا أَنْتُمْ لَكُنَّا مُؤْمِنِينَ سبأ / 31 و نيز به موجب آيات ديگر ، مشركان در كنار معبودهاى خود خواهند بود . تَبَرَّأْنا إِلَيْكَ ما كانُوا إِيَّانا يَعْبُدُونَ يعنى به سوى تو از آنها و اعمالشان بيزارى جستيم ، از أَغْوَيْناهُمْ كَما غَوَيْنا معلوم مىشود ، مراد از « يعبدون » عبادت اضطرارى و اجبارى است يعنى « ما كانوا ايانا يعبدون باجبار منا » بعضى گفته‌اند : منظور آنست كه هواى نفس خويش را اطاعت مىكردند ، بعضى گفته‌اند شياطين را عبادت مىكردند نه ما را ولى قول اول قويتر است ، برائت و بيزارى معبودهاى باطل از پيروان خويش در روز قيامت ، يكى از حقائقى است كه در بسيارى از آيات مطرح است . 64 - وَ قِيلَ ادْعُوا شُرَكاءَكُمْ فَدَعَوْهُمْ فَلَمْ يَسْتَجِيبُوا لَهُمْ وَ رَأَوُا الْعَذابَ لَوْ أَنَّهُمْ كانُوا يَهْتَدُونَ . اين شركاء مىشود همان شركاء پيشين باشند و مىشود شامل بتها و بندگان نيك از قبيل ملائكه و مانند آنها نيز باشد كه همه معبود واقع شده‌اند « لو » براى تمنى و بمعنى « اى كاش » است يعنى اى كاش در دنيا هدايت قبول مىكردند و در آخرت به اين روز سياه نمىافتادند در اين صورت « لو » جواب ندارد .