پرش به محتوای اصلی

تفسير احسن الحديث (فارسى)ج ۸ — صفحه 67

پدیدآورندگان:

ص۶۷

أَ وَ لَمْ نُمَكِّنْ . . . جواب اعتذار آنهاست « نمكن » شايد به معنى جعل باشد يعنى : « او لم نجعل حرما آمنا » نظير : أَ وَ لَمْ يَرَوْا أَنَّا جَعَلْنا حَرَماً آمِناً عنكبوت / 67 ، و شايد « حرما » منصوب به نزع خافض باشد يعنى : « او لم نمكن لهم في حرم ذا امن » بهر حال ، جواب آنست كه آيا ما آنها را در حرم امن قرار نداده‌ايم كه محصولات هر چيز به طرف آن جلب و جمع مىشود ، همانطور كه آن را به وجود آورده‌ايم حفظ مىكنيم پس چه باكى از عرب دارند ؟ رِزْقاً مِنْ لَدُنَّا مفعول مطلق يا حال است از ثمرات ، مراد از « كل شىء » كثرت است نه عموم اشياء نسبت « امن » به حرم از باب مجاز است وَ لكِنَّ أَكْثَرَهُمْ استدراك است يعنى لكن بيشترشان فكر ميكنند آنچه آنها را از ربودن عرب حفظ مىكند شرك آنهاست ( از الميزان ) . 58 - وَ كَمْ أَهْلَكْنا مِنْ قَرْيَةٍ بَطِرَتْ مَعِيشَتَها فَتِلْكَ مَساكِنُهُمْ لَمْ تُسْكَنْ مِنْ بَعْدِهِمْ إِلَّا قَلِيلًا وَ كُنَّا نَحْنُ الْوارِثِينَ . در الميزان فرموده : اين آيه جواب دومى است از وَ قالُوا إِنْ نَتَّبِعِ الْهُدى مَعَكَ نُتَخَطَّفْ مِنْ أَرْضِنا يعنى مجرد عدم ربودن عرب ، ضامن بقاء شما در اين شهر و در اين تنعم نيست زيرا بسيارى از قريه‌ها كه در زندگى تجاوز كردند هلاكشان كرديم در اين صورت اگر شما در اثر شرك از تخطف و ربوده شدن در امان بمانيد ، از عذاب و هلاك كردن ما در امان نخواهيد ماند . « معيشتها » منصوب به نزع خافض است يعنى « بطرت و طغت فى معيشتها » اهل آنها در زندگى از حد عدالت تجاوز كردند ، فَتِلْكَ مَساكِنُهُمْ اشاره است كه شما ديار مخروبهء آنها را مىبينيد ، اهل مكه ديار عاد ، ثمود ، لوط را در مسافرتهاى يمن و شام مىديدند وَ إِنَّكُمْ لَتَمُرُّونَ عَلَيْهِمْ مُصْبِحِينَ وَ بِاللَّيْلِ أَ فَلا تَعْقِلُونَ صافات / 137 . « الا قليلا » اگر حال باشد از « مساكنهم » مراد آنست كه فقط كمى از