2 و 3 -
غُلِبَتِ الرُّومُ فِي أَدْنَى الْأَرْضِ وَ هُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَيَغْلِبُونَ
مراد از « الارض » ظاهرا حجاز و الف و لام براى عهد است يعنى نزديكترين محل به حجاز « غلبهم » مصدر از براى مفعول است ، على هذا هر دو « هم » راجع به روم است يعنى آنها بعد از مغلوب شدن به يقين غالب خواهند شد ، سين در « سيغلبون » براى تأكيد مىباشد . اين همان وعدهء حتمى شده در رابطه با غلبهء روم بر فارس است .
4 -
فِي بِضْعِ سِنِينَ لِلَّهِ الْأَمْرُ مِنْ قَبْلُ وَ مِنْ بَعْدُ وَ يَوْمَئِذٍ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ
.
يعنى غالب مىشوند در سه تا نه سال ، على هذا « في بضع » متعلّق به « يغلبون » لفظ « قبل - بعد » مبنى بر ضم هستند مضاف اليه آن دو مقدر است يعنى : « للَّه الامر من قبل مغلوبية الروم و من بعد مغلوبيّتهم » چنان كه در مجمع و الميزان است .
جملهء
لِلَّهِ الْأَمْرُ . . .
تعليل غلبهء روم در آينده است يعنى كار پيوسته در دست خداست مىتواند روم را بر فارس پيروز گرداند ، علّت شاد شدن مؤمنان در آن روز آنست كه : خواهند دانست همانطور كه خدا بوعدهء خود عمل كرد و روم را غالب نمود ، آنها را نيز بر مشركان غالب خواهد فرمود ، چنان كه با هجرت رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله به مدينه اين وعده به انجام پيوست .
5 -
بِنَصْرِ اللَّهِ يَنْصُرُ مَنْ يَشاءُ وَ هُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ
.
لفظ « بنصر » متعلّق است به « يفرح » مراد از آن نصرت خداست نسبت به اهل روم ، يعنى روزى كه خدا روميان را يارى كرد مؤمنان به واسطهء آن شاد مىشوند
وَ هُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ
تعليل
يَنْصُرُ مَنْ يَشاءُ
است يعنى خدا قدرت يارى كردن دارد ، و رحمتش اقتضاء يارى كردن مىكند .
6 -
وَعْدَ اللَّهِ لا يُخْلِفُ اللَّهُ وَعْدَهُ وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ
.