نازعك لسانك فيما حرمت عليك فقد أعنتك عليه بطبقتين فاطبق ، و ان نازعك بصرك الى بعض ما حرمت عليك فقد أعنتك عليه بطبقتين فاطبق ، و ان نازعك فرجك الى ما حرمت عليك فقد أعنتك عليه بطبقتين فاطبق ) .
اشكال : شر ارتفاعى ندارد بلكه انحطاط دارد براى چه تعبير بنجد فرموده ؟ .
جواب : آنكه در نظر اهل شر ارتفاع دارد رياست است دولت است لذت است بزرگى است و امثال آنها ، و بعضى گفتند : از باب تغليب است مثل شمسين كه مراد شمس و قمر است .
اقول : شر مراتبى دارد ارتفاع او طغيان و سركشى و ظلم و تعدى و تجاوز است چنانچه خير هم مراتبى دارد تا برسد بمقام عصمت و طهارت . خداوند تبارك و تعالى حجت را بر بندگان تمام كرده و راه عذر بر آنها بسته شده تمام اسباب هدايت را در دسترس بندگان قرار داده ، عقل و شعور و ادراك و قوايى كه بتوان طريق حق را بگيرد و برود ، و اسباب خارجيه از ابر و باد و آسمان و زمين و ماه و خورشيد و آنچه در آسمان و زمين خلق فرموده :
خَلَقَ لَكُمْ ما فِي الْأَرْضِ
سَخَّرَ لَكُمْ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ
وَ سَخَّرَ لَكُمْ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً مِنْهُ
. جاثيه آيه 13 . و انبياء فرستاده ، و كتب نازل فرموده و احكام جعل نموده و راه خير و سعادت را نشان داده ، و ترغيب و تحريص نموده ، و راه شر و شقاوت را نشان داده و انذار و تخويف نمود ، و علما را مبيّن احكام در اطراف زمين قرار داده لكن :
فَرِيقاً هَدى وَ فَرِيقاً حَقَّ عَلَيْهِمُ الضَّلالَةُ
اعراف آيه 30 .
[ سوره البلد ( 90 ) : آيه 11 ]
فَلا اقْتَحَمَ الْعَقَبَةَ ( 11 )
عقبه گردنه سخت مشكل صعب است و اقتحام گذشتن از اين گردنه است ميفرمايد : اين انسان كه خصوصياتش ذكر شد از اين گردنه نتوانست بگذرد و خود را به هلاكت انداخت ، و در مراد از عقبه مفسرين اختلاف كردند بعضى گفتند : مجاهدة النفس و الهوى و الشيطان است كه بسيار سخت است حتى اينكه پيغمبر جهاد اكبرش نام نهاد ، بعضى گفتند :