تا شمال و از همين زمين شما را خلق فرمود و روى همين زمين شما را گذاشت چنانچه ميفرمايد :
خَلَقَ الْإِنْسانَ مِنْ صَلْصالٍ كَالْفَخَّارِ وَ خَلَقَ الْجَانَّ مِنْ مارِجٍ مِنْ نارٍ
الرحمن آيهء 15 و 14 ، صلصال گل ورزيده مثل آجر و مارج شعله آتش است چنانچه در ذيل آيهء قبل استشهاد كرديم بآيهء :
لَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ
يعنى واگذاشتيم و قرار داديم .
وَ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ
احدى از شما روى زمين باقى نميماند و تمام بسوى او محشور ميشويد دسته دسته مىآييد و ميرويد :
ايكه در پشت زمينى همه وقت آن تو نيست * ديگران در رحم مادر و پشت پدراند
و مجمع تمام شما صحراى محشر است لكن بسيارى از اين كفار منكر حشر و نشر و بعث هستند كه در بسيارى از آيات قرآن خداوند مقالهء آنها را نقل فرمود من جمله در اين مورد :
[ سوره الملك ( 67 ) : آيه 25 ]
وَ يَقُولُونَ مَتى هذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ ( 25 )
از روى استهزاء و انكار ميگويند چه موقعى اين وعدهء حشر واقع مىشود چرا تا كنون واقع نشده و پدران ما برنگشتند اگر شما انبياء راست مىگوييد و صادقيد .
جواب آنها اولا علم بيوم البعث مختص بذات اقدس حق است و بس :
إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ
لقمان آيهء 34 . و ثانيا يوم القيامة يوم الجمع است بايد تمام افراد جن و انس آنجا مجتمع شوند و تا تمام افراد به دنيا نيايند و زيست نكنند و بتكاليف خود نرسند و مطيع يا عاصى نشوند و دنيا آخر نشود قيامت بر پا نميشود ، و ثالثا هر كس از دنيا برود از همان حين موت بلكه در حال احتضار آنچه انتظار قيامت داريد بشما ميرسد اهل سعادت بنعيم الهيه نائل ميشوند و اهل شقاوت بعذابهاى الهى معذب ميگردند كه فرمودند : اذا مات ابن آدم قامت قيامته ، در حال جان دادن در قبر در عالم برزخ كه در همان حال جا ندادن تقاضاى مهلت مىكند و ميگويد چنانچه ميفرمايد :
وَ أَنْفِقُوا مِنْ ما رَزَقْناكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ فَيَقُولَ رَبِّ لَوْ لا أَخَّرْتَنِي إِلى أَجَلٍ قَرِيبٍ