پرش به محتوای اصلی

اطيب البيان في تفسير القرآن (فارسى)ج ۶ — صفحه 377

پدیدآورندگان:

ص۳۷۷

و از دست ميدهند آنچه را كه بودند افتراء ميزدند و تكذيب ميكردند و دروغ ميگفتند . هنالك يعنى در اين موقع كه روز جزاء باشد تبلو بيابد و ظاهر شود و مشاهده كند كلّ نفس هر صاحب نفسى ما أَسْلَفَتْ آنچه پيش فرستاده كه در جاى ديگر ميفرمايد وَ وَجَدُوا ما عَمِلُوا حاضِراً كهف آيه 47 ، و در كيفيت حضور اعمال بعضى گفتند اعمال مجسم مىشود ، بعضى گفتند مراد جزاى اعمال است ، بعضى گفتند مراد نامه عمل است كه لا يُغادِرُ صَغِيرَةً وَ لا كَبِيرَةً إِلَّا أَحْصاها كهف آيه 47 . تحقيق كلام اينست كه كلمه تبلوا در اين آيه و وجدوا در سوره كهف دلالت ندارد بر رؤيت به چشم و بصر تا محتاج به اين تأويلات باشيم بلكه يافتن بمعنى معرفت و علم و ظهور در ذهن است بهر وسيله كه باشد بمشاهده نامه عمل يا شهادت اعضاء و جوارح يا مشاهده جزاى آنها يا شهادت ملائكه و انبياء و ائمه عليهم السلام كارهاى آنها را براى آنها مكشوف مىشود كه ميفرمايد فَكَيْفَ إِذا جِئْنا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَ جِئْنا بِكَ عَلى هؤُلاءِ شَهِيداً نساء آيه 45 . وَ رُدُّوا آورده ميشوند إِلَى اللَّهِ در پيشگاه عرش ربوبى مَوْلاهُمُ الْحَقِّ ولايت كليه حقّه حقيقيه ذاتيه اختصاص به او دارد كه به حق حكم ميفرمايد و خردلى ظلم و اجحاف در حكم او نيست . وَ ضَلَّ عَنْهُمْ ما كانُوا يَفْتَرُونَ بتها و رؤساء و آباء و كسانى را كه متابعت ميكردند و ميگفتند هؤُلاءِ شُفَعاؤُنا عِنْدَ اللَّهِ يونس آيه 19 و خيال ميكردند كه اينها دست‌گيرى ميكنند و دفع بليات مينمايند گم ميشوند و آنها را نمىيابند