قدرت بر تكلّم يا عسرت تكلّم شود . فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُ بِالْعَدْلِ ولىّ سه قسم داريم باختلاف موارد : 1 - اولياء صغير و مجنون و سفيه مثل آب و جد و قيّم و حاكم و منصوب از قبل حاكم و عدول مؤمنين . 2 - وكيل از قبل موكّل كه خود قادر نيست بر املاء . 3 - ورثه نسبت بمورث خود در بعض مواردى كه قدرت ندارد بر املاء ، املال و امضاء و اقرار و اعتراف ، اينها بمنزله املال من عليه الحق است . وَ اسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ مِنْ رِجالِكُمْ و طلب شهادت كنيد و شاهد بگيريد بر تحقّق مداينه و كتابت و اقرار مديون هر كدام بشود كه اين را بيّنه ميگويند . و كلمه مِنْ رِجالِكُمْ يعنى من رجال المؤمنين پس اعتناء بشهادت غير مؤمن نيست ، و در شاهد مطابق مذهب شيعه عدالت معتبر است كه شهادت عدلين باشد و اين امر هم ارشادى است نه مولوى وجوبى يا مستحبّى براى اينكه اگر مديون انكار دين كرد يا در بعض خصوصيّات از حيث جنس يا مقدار يا وصف اختلاف كردند و احتياج بمرافعه نزد حاكم شد مدّعى بتواند دعواى خود را ثابت كند ببيّنه كه از اخبار مسلّمه اين فرمايش است كه فرمود ( البيّنة على المدّعى و اليمين على من انكر ) و و فرمود ( انّما اقضى بينكم بالبيّنات و الايمان ) و از اين جمله استفاده مىشود كه مجرّد كتابت كافى بر اثبات نيست و فائده كتابت اينست كه طرفين خصوصيّات را فراموش نكنند و اگر فراموش شد بمراجعه بمكتوب متذكّر شوند ، و براى اثبات بيّنه لازم دارد . فَإِنْ لَمْ يَكُونا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌ وَ امْرَأَتانِ يعنى شهادت يك مرد و دو زن كافى است نه اينكه مشروط باشد بفقدان رجلين . و از اين جمله استفاده مىشود كه شهادت دو نفر زن بجاى شهادت يك مرد است ؛ بنا بر اين شهادت چهار زن مؤمنه عادله هم كافيست ، و از اين دو جمله استفاده مىشود كه شهادت يك عادل كافى نيست اگر چه در اخبار در باب حجيّت خبر ، خبر عادل حجّت باشد و در بعض موضوعات مثل
اطيب البيان في تفسير القرآن (فارسى)ج ۳ — صفحه 79
پدیدآورندگان: السيد عبد الحسين الطيب
ص۷۹