لذا تمام نسخهبدلها را در پاورقى ذكر كرديم ، جز اينكه از نسخهبدلهاى بعضى حروف مانند :
( و ) عطف ، ( ى ) نكره و يا بعضى كلمات و عبارات از قبيل « تعالى » و « صلى اللّه عليه و سلم » صرف نظر كرديم .
3 - نسخهء تركيه :
ميكروفيلم « 1 » آن به همت استاد شادروان مجتبى مينوى براى كتابخانهء مركزى گرفته شده است و ما آن را با علامت « ت » مشخص كردهايم .
اين نسخه در تاريخ 890 هجرى كتابت شده است و كاتب اين نسخه تغييراتى در كلمات و عبارات آن داده است و گاهى اغلاط و سقطهائى فراوان دارد ، كه اين اختلاف با مقايسه و دقت ؛ معلوم مىگردد كه تا چه اندازه است . با همهء اينها ، ما در بعضى موارد كه به شرح و توضيح كلمات و عبارات كمك مىكرده است به عنوان شاهد از آن هم استفاده كرديم . در پايان اين نسخه ، نام كاتب و تاريخ تحرير و نام مفسر آمده است كه بايد جزء مزاياى خاص آن بشمار آيد .
4 - نسخهء كتابخانهء مركزى ( ميكروفيلم 5659 ) :
اين نسخه از سورهء حمد شروع مىشود ، و شامل چند سوره از اوائل قرآن است و ناقص مىباشد ، ما در بعضى موارد به آن هم مراجعه كرديم ، در اين نسخه جز « فسيت كردن » و « برافرود شدن شبها و روزها » چيز ديگرى از واژههاى كمياب نتوانستيم ببينيم .
خصوصيات اين نسخه :
1 - رسم الخط آن نسبة قديمتر مىنمايد ، و تمام كلمات فارسى مضبوط و مشكول است .
2 - در فواصل ترجمههاى فارسى و آيات ، گاهى شرحى به زبان عربى افزوده است .
3 - كلمات : ( چنان كه ، آنچه ، آنكه و چون ) به صورت ( جنانك ، آنج ، آنك و جن ) نوشته شده است .
5 - نسخهء كتابخانهء مركزى ( ميكروفيلم 3826 ) :
اين نسخه بسيار ناقص است و شامل چند سوره بيش نيست كه رسم الخط آن شبيه نسخهء افغانستان است ، و هيچيك از نوادر لغات را در آن پيدا نكردم .
روش تصحيح اين تفسير
در متن اصلى ، آيات قرآن به بخشهاى مختلف تقسيم شده ، و هر قسمت را مؤلف ، ترجمه و تفسير كرده است ؛ ليكن در چاپ اوّل از طرف بنياد فرهنگ ايران پيشنهاد شد كه اگر آيات را از
هامش
( 1 ) -Atif Afendi . . . 3245.