سلوكى به شاگردان سلوكى خويش تاكيد فراوان بر مراعات حال ديگران را توصيه ميكردند . ايشان يكى از مسائلى را كه در ارتقاى سلوكى و عرفانى تاكيد داشتند مراقبه و محاسبه ى نفس بوده به طورى كه در يكى از نامه هايشان اين امر را لازم مىشمارند :
ملازم باشيد به مراقبه صغرى و كبرى و محاسبه و معاقبه ى نفس به آنچه شايسته و لازم است ( منظور از مراقبه صغرى محاسبه نفس است از جهت صدور گناه و خطا ، حتى ترك مستحبّات و ارتكاب مكروهات و مراقبه كبرى ، دوام ذكر و توجه و عدم غفلت در حد امكان ) پس همانا در آن يادآورى براى كسى است كه اراده دارد متذكر شود يا از خدا بترسد . ( عطش ، ص 315 )
در خاتمه اين نكته قابل توجه است كه سالك براى رابطه با مولا و معبودش بايد هميشه به ياد او باشد و اين ياد و ذكر معبود زمانى محقق مىشود كه وى در تمامى مراحل و مراتب زندگى خود اين امر را به مرحله ى ظهور برساند تا ذكر الهى در همه مراتب وجوديش گسترش پيدا كند و با اين امر ، وساوس شيطان از او رانده شده و نور ايمان در او ظهور و بروز پيدا مىكند و باطن و قلب سالك كه محيط توجه به معبود است به حيات ابدى خود در اين دنيا ميرسد و زمانيكه حقيقت ذكر در وى تحقق پيدا كرد به ثمره ى ذكر كه همان آرامش دل باشد تمام وجود او را فرا خواهد گرفت و كمالات سلوكى با حضورى كه حقتعالى در او جلوه كرده در روحش پياده خواهد شد .
انسان به خاطر طبيعتش و ارتباط ظاهرى او با دنيا در مرحله ى اول با اين جهت خلقتش انس بيشترى دارد و اگر قصد سير و سلوك را داشته باشد بايد انس اوليه ى خود را به سمت و سوى محبوب حقيقى سير دهد و با دوام ذكر و ياد معشوق ، ارتباط وجودى با حقتعالى پيدا كند و اين وصال موجب گسترش عشق حقيقى در باطن او خواهد شد و در اين سلوك عملى ، شراب وصل همچو آب گهر در صدف وجودى او سرازير شده و قدحى كه از مى ملكوت لبريز شده در كمون و بطون سالك ريخته خواهد شد .
مجموعه مقالات برگزيده كنگره بزرگداشت آيت الله سيد على آقا قاضى (ره) (فارسى) — صفحة 371
مساهمون: جمعى از نويسندگان
ص٣٧١