مرحوم قاضى در لغت عرب بى نظير بود . گويند : چهل هزار لغت از حفظ داشت . شعر عربى را چنان مى سرود كه اعراب تشخيص نمى دادند سراينده اين شعر عجمى ( غير عرب ) است . روزى مرحوم آيت اللهحاج شيخ عبدالله مامقانى ( ره ) به وى مىگويد :
« من آن قدر در لغت و شعر عرب تسلط دارم كه اگر شخص غير عرب ، شعرى عربى بسرايد ، من مى يابم كه سراينده عجم است ؛ اگرچه آن شعر در اعلى درجه از فصاحت و بلاغت باشد » . مرحوم قاضى ، قصيده اى از سراينده اى عرب مى خواند و بالبداهه چند بيت از خود در ميان آن اضافه مىكند . سپس به او مى گويد : « كدام يك از اين ها را غير عرب سروده است ؟ » و ايشان در تشخيص آن درمى ماند .
مرحوم قاضى در تفسير قرآن كريم و معانى آن يد طولائى داشت . علامه طهرانى از قول مرحوم استاد علامه طباطبائى مى فرمود :
اين سبك تفسير آيه به آيه را مرحوم قاضى به ما تعليم دادند و ما در تفسير [ الميزان ] ، از مسير و روش ايشان پيروى مى كنيم . ايشان در فهم معانى روايات وارده از ائمه معصومين عليهم السلام ذهن بسيار باز و روشنى داشتند و ما طريقه فهم احاديث را كه « فقه الحديث » گويند از ايشان آموخته ايم .
علامه طباطبايى ، از فلاسفه و مفسرين نامدار جهان اسلام و از شاگردان مرحوم قاضى در باره او چنين مىگويد : « ما هرچه داريم از مرحوم قاضى داريم »
مرحوم سيد هاشم حداد ، از عرفاى معاصر و شاگرد علامه قاضى ، درباره او مىگويد : « از صدر اسلام تاكنون عارفى به جامعيت مرحوم قاضى نيامده است . »
او همچنين مىگويد : « مرحوم آقاى قاضى يك عالمى بود كه از جهت فقاهت بى نظير بود . از جهت فهم روايت و حديث بى نظير بود . از جهت تفسير وعلوم قرآنى بى نظير بود ، حتى ، از جهت تجويد و قرائت قرآن . و در مجالس فاتحه اى كه احيانا حضور پيدا مى نمود ، كمتر قارى قرآن بود كه جرات خواندن در حضور وى را داشته باشد ، چرا كه ، اشكالات تجويدى ونحوه قرائتشان را ميگفت . وقتى از آيت الله بهجت در مورد آيت الله سيد على قاضى پرسيدند ، گريست و فرمود : « چه كنم كه قلمى آنقدر قدرتمند نيست كه بتواند هرچه را در مورد قاضى بوده بنويسد . »
برخوردارى از قدرت فهم ، ذوق و استعداد سرشار ذاتى ، خانوادگى و شرايط و زمينههاى اشراق علمى ، صفاى دل ، جذبات روحى ، عشق و علاقه به فيوضات و كمالات ، كوشش ها و تلاش هاى مداوم رنج هاى فراوان در راه كسب علم و كمال و همه زمينه ها و شرايط
مجموعه مقالات برگزيده كنگره بزرگداشت آيت الله سيد على آقا قاضى (ره) (فارسى) — صفحة 245
مساهمون: جمعى از نويسندگان
ص٢٤٥