لا تفقهون تسبيحهم » ؛ « 1 » « و هر موجودى تسبيح و حمد او مىگويد ؛ ولى شما تسبيح آنها را نمىفهميد . »
جمله اشياء عالم در نهان * با تو مىگويند روزان و شبان
ما سميعيم و بصيريم و هشيم * با شما نامحرمان ما خامشيم
نطق آب و نطق خاك و نطق گل * هست محسوس حواس اهل دل
كلام تكوينى و تدوينى
كلمهى تكوينى نيز ، مثل كلمهى تدوينى ، دلالت بر معنايى دارد ، چنانچه برخى گويند : زبان ، عبارت است از چيزى كه بر معناى مقصود دلالت نمايد .
مثل گريهى كودك ، كه بر گرسنه شدن او دلالت دارد . و مثل دلالت بنا بر بنّا ، و دلالت مصنوع بر صانع ، كه به كلمهى تكوينى ، اين بنا ، خبر از بنّا مىدهد ؛ بنابراين چون تمام موجودات عالم ، بر وجود صانع عالم دلالت دارند ،
و به قول شاعر :
هر گياهى كه از زمين رويد * وحده لا شريك له گويد
پس همهى موجودات كلمات تكوينى هستند ، و در قرآن حضرت عيسى را « كلمة اللَّه » مىخواند . « 2 » و ائمهى اطهار ، كلمات تامّات مىباشند و در دعاى سحر گوئيم : «
اللهمّ انّي أسئلك من كلماتك بأتمّها
» ؛
هامش
( 1 ) . إسراء / 44 .
( 2 ) . آل عمران / 45 .