قال رسولاللَّه صلى الله عليه و آله :
« التَّاجِرُ فاجِرٌ وَ الْفاجِرُ فِى النَّارِ الّا مَنْ اخَذَ الْحَقَّ وَ اعْطَى الْحَقَّ » « 1 »
لذا اسلام دستوراتى در شيوهء كار تاجر ، آداب تجارت ، شرايط ثمن و مثمن ، شروط عقد بيع ، موانع تجارت ، فسخ بيع ، عقود ديگر در ضمن تجارت و ساير عقود اسلامى ، بيان فرموده است تا راه از چاه براى تاجر قابل تشخيص باشد و او به سادگى در دامن شيطان گرفتار نگردد .
قال على عليه السلام :
« لايَقْعُدَنَّ فِى السُّوقِ الّا مَنْ يَعْقِلُ الشِّراءَ وَ الْبَيْعَ » « 2 »
يكى از آداب تجارت ، پرهيز از كمفروشى و توجه دقيق به ترازو است .
كمفروشى از معاصى عظيم و گناهان كبيره مىباشد و شايد بتوان گفت زشتى آن از ربا كه در آيات و روايات زيادى مذمت شده ، بيشتر است . زيرا خداى متعال قومى را بخاطر رباخوارى هلاك ننمود اما قوم شعيب بخاطر كمفروشى هلاك گشتند .
حضرت شعيب عليه السلام به قوم خود فرمود :
« اوْفُوا الْكَيْلَ وَ لاتَكُونُوا مِنَ الْمُخْسِرينَ ، وَزِنُوا بِالْقِسْطاسِ الْمُسْتَقيمِ » « 3 »
آنها بجاى تبعيت از پيامبر خود ، به او نسبت سحر شدن ، دروغ گفتن ، و . . .
دادند ، و چون حجت بر آنها تمام شد و راهيابى آنها محال گشت ، عذاب قهر الهى فرا رسيد .
« . . . فَأَخَذَهُمْ عَذابُ يَوْمِ الظُّلَّةِ إِنَّهُ كانَ عَذابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ »
« 4 »
هامش
( 1 ) - تاجر ، فاجر و فاجر در آتش است مگر آنكس كه حقّ خريدار را بدهد و جز حقّ خود چيزى نگيرد . ( وسايل الشيعه - جلد 12 - صفحه 285 ) .
( 2 ) - در بازار ننشيند مگر آنكس كه قانون خريد و فروش را بداند . ( وسايل الشيعه - جلد 12 - صفحه 283 ) .
( 3 ) - ( شعراء - 181 و 182 ) حقّ پيمانه را اداء كنيد و ديگران را به خسارت نيندازيد و با ترازوى صحيح وزن نمائيد .
( 4 ) - ( شعراء - 189 ) عذاب روز ابر سايهدار ، آنها را فرا گرفت و اين عذاب ، عذاب روز بزرگى بود . مفسران در بيان مراد از « يوم ظله » مىگويند : هفت روز گرمائى سوزان بر سرزمينشان مسلط شد ، بعد از آن ابرى ظاهر شد ، همه به سايهء ابر پناه بردند ، ولى از آن ابر صاعقهاى دلخراش برخاست و آتش بر سرشان سرازير نمود و زمين نيز به لرزه افتاد و آن قوم همه نابود شدند .