حكمت اثر وضعى
اثر وضعى گناه ، اثر نفس گناه است و چون گناه به اختيار آدمى انجام مىگيرد لهذا هر چند پيش آمدن اثر قهرى است امّا بهواسطه اختيارى بودن معدّات آن اختيارى محسوب مىشود و با اختيار انسان منافات ندارد .
مصائب و گرفتارىهاى انسان از كوچكترين خراش بر بدن تا بدترين دردها و بيماريها و هلاكت و از ضعيفترين نگرانى روانى تا جنون و . . . همه و همه پيامد گناه است ، گناه خود يا ديگران .
« وَ ما أَصابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَ يَعْفُوا عَنْ كَثِيرٍ »
« 1 »
قال الصادق عليه السلام :
« اما انَّهُ لَيْسَ مِنْ عِرْقٍ يَضْرِبُ وَلا نَكْبَةٍ وَلا صُداعٍ وَلا مَرَضٍ الّا بِذَنْبٍ » « 2 »
والبته برخى از اثرات اعمال در شرايطى غير عادى و تنها به ارادهء حق ، مورد عفو و اغماض قرار مىگيرد و بخشوده مىشود . كما اينكه ذيل آيهء سابق بدان دلالت داشت ، بهطورىكه اگر خداوند همهء اثرات را بر معاصى مترتب مىنمود ، به تعبير قرآن جنبندهاى را ياراى تحمل اثرات عملش يافت نمىشد .
« وَ لَوْ يُؤاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِما كَسَبُوا ما تَرَكَ عَلى ظَهْرِها مِنْ دَابَّةٍ وَ لكِنْ يُؤَخِّرُهُمْ إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى فَإِذا جاءَ أَجَلُهُمْ فَإِنَّ اللَّهَ كانَ بِعِبادِهِ بَصِيراً »
« 3 »
هامش
( 1 ) - ( شوراى - 30 ) هر مصيبتى به شما رسد بهواسطه اعمال خودتان است و بسيارى را نيز خداوند مىبخشد .
( 2 ) - هيچ رگى زده نشود و پائى به سنگ نخورد و سرى درد نكند و مرضى پيش نيايد ، مگر بخاطر گناهى است كه آدمى مرتكب شده است . ( بحارالانوار - جلد 73 - صفحه 315 ) .
( 3 ) - ( فاطر - 45 ) اگر خداوند مردم را بسبب اعمالشان مجازات كند ، جنبندهاى را بر زمين نخواهد گذاشت ولى آنها را تا وقت معينى به تأخير مىاندازد تا اصلاح شوند ، اما -