دقت در اينها آموزنده است و اينها استادهايى هستند كه براى انسان درس تجربه و سپس درس توحيد ، ياد مىدهند . از اين رو ، براى ابراهيم خليل پروردگار از اين ناحيه درسهايى آموخته است :
« وَ كَذلِكَ نُرِى إِبْرَاهِيمَ مَلَكُوتَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ لِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ » ؛ « 1 »
و اين گونه ، ملكوت آسمانها و زمين را به ابراهيم نمايانديم تا از جمله يقينكنندگان باشد .
آرى ، مطلب چنين است كه ما بر اين پيغمبر عظيم الشأن گفتيم نگاه به ملكوت كن و ملكوت آسمانها يعنى ، ملك كبير و عظيم و پهناور آسمانها را در مقابل ابراهيم قرار داديم و دستور داديم كه در اين ملك پهناور به دقت نظر كن .
« نُرِى إِبْرَاهِيمَ مَلَكُوتَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ لِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ » .
تا از اين راه يقين پيدا كند . و انسان كامل انسانى است كه از ديدن هر چيزى يك نحوه يقينى در دل او پيدا بشود ؛ از ذرات آفرينش وجود پروردگار ، صفات پروردگار را بخواند و ببيند :
« وَ لِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ » ؛
تا دل او دلِ داراى يقين باشد .
پس استاد بزرگ انسان ، مبصرات است كه پروردگار از راه قوه باصره به ما درس مىآموزد و تعليم مىدهد . و از اين رو ، در روايت وارد شده است :
تَفَكُّر ساعَةٍ خَيرٌ مِن قِيامِ لَيلَة ؛ « 2 »
تفكر يك ساعت به از يك شب عبادت است .
انسان يك ساعت بنشيند و تفكر كند ، در جهان تفكر كند ، در آنچه مىبيند تفكر كند ، در آنچه مىشنود تفكر كند ، اصلًا انسان وقتى كه بنشيند و فكر كند . فكر راهگشاى مشكلات انسان است و براى انسان مشكلاتى را حل مىكند و تفكر يك ساعت ، از قيام يك شب تا به صبح و از ركوع و سجود و عبادت يك شب تا صبح
هامش
( 1 ) سورهء أنعام ، آيهء 75 .
( 2 ) الكافى ، ج 2 ، ص 54 .