متلاشى ونابود وخاك مىگردد .
وَالَّذِي أَخْرَجَ الْمَرْعَى فَجَعَلَهُ غُثَاءً أَحْوَى . « 1 » مِنْهَا خَلَقْنَاكُمْ وَفِيهَا نُعِيدُكُمْ وَمِنْهَا نُخْرِجُكُمْ تَارَةً أُخْرَى . « 2 » ولى در حركت معنوي وسير روانى ، سير موجود متحرك ، مستقيم وبدون برگشت است . از بدو حركت تا انتهاى عمر به سوى حق مىرود وپس از لقاى أو نيز از مرحله برزخ وقيامت مىگذرد ودر بهشت عدنش ادامهء كامل مىدهد .
لكن چنانكه اشاره شد عدهء كثيرى به كلى محروم از اين سيرند واز ابتدأ يا در اثناى تغيير مسير داده ، رو به انحطاط وسقوط وعقبگرد مىكنند تا آنگاه كه از محيط شقاوت وآتش جهنم سر درمىآورند :
ثُمَّ رَدَدْنَاهُ أَسْفَلَ سَافِلِينَ . « 3 » وگاهى محروم قاصرند به كمال نمىرسند ؛ لكن عذاب هم نمىبينند .
نتيجهء بيان فوق آنكه ذكر وقرآن مجيد از جملهء رحمتها ونعمتهاى خداوند است كه بر پيامبر أكرم نازل فرموده بدان جهت كه أو رب است ونفوس را به منظور تربيت وتكامل آفريده . وعزيز است زيرا در تنجيز اين اراده كسى را قدرت منع نيست . ووهاب است زيرا توشهء اين سفر را كه شريفترين وپرارزشترين توشهها است به وسيله أنبيا هبه كرده ، پس همهء نفوس را حج ساحت قربش واجب ؛ چه آنكه استطاعت بذلى محقق است .
تفسير آيهء 10 و 11
أَمْ لَهُم مُلْكُ السَّماوَاتِ وَالأْرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا فَلْيَرْتَقُوا فِي الأْسْبَابِ .
جُندٌ مَا هُنَالِكَ مَهْزُومٌ مِّنَ الأْحْزَابِ .
اى پيامبر ، آيا تسلط وحاكميت بر آسمانها وعوالم بالا وبر زمين وبر همه
پاورقی
( 1 ) . سورهء أعلى ، آيات 4 - 5 .
( 2 ) . سورهء طه ، آيهء 55 .
( 3 ) . سورهء تين ، آيهء 5 .