229
روزه ، گرسنگى و سكوت طولانى ، اولين عبادت عبادت كنندگان
« اى احمد ! به عزت و جلالم سوگند ! اولين عبادت بندگان ( ياسرآغاز و شروع آن ) و بازگشت و تقربشان چيزى جز روزه وگرسنگى و سكوت طولانى . . . نيست . »
بيان
از كلام خداوند كه فرمود : « به عزت و جلالم سوگند . . . » روشن مىشود : روزه ، گرسنگى ، سكوت و كنارهگيرى از مردم از واجبترين اعمال براى شخص جوياى عبادت و توبه و تقرب است ؛ زيرا اين امور در حقيقت از مقدمات عبادت صحيح و توبه كامل و خالص است و بدون اينها نه عبادت محقق مىشود ، نه توبه و نه تقرّب .
با اين توضيح ، توجه به دو مطلب لازم به نظر مىرسد :
1 . شروع كلام خدا با سوگند بيانگر اين است كه عبادت ، توبه و تقرب ، محال است بدون اين امور چهارگانه محقق شود .
2 . خداوند فرمود : « سكوت طولانى » و نفرمود : « سكوت » و شايد مقصود ، اثر خاصى باشد كه در طول سكوت و دوام آن وجود دارد ، نه در اصل سكوت و مقدار اندك آن .