2461 . از هشام بن حكم نقل شده است كه امام كاظم عليهالسّلام - به من فرمود : « اى هشام ! خداوند تبارك و تعالى اهل عقل و فهم را در كتابش بشارت داده است . . . اى هشام ! خداوند آن را دليل بر معرفت خويش و اينكه مدبّر عالم است قرار داده . . . اى هشام ! عاقل كسى است كه روزى حلال ، او را به خود مشغول نكند و از شكرگزارى باز ندارد و حرام ، صبر و طاقتش را از كف نبرد . اى هشام ! كسى كه سه چيز را بر سه چيز مسلّط كند ، گويا به نابودى عقلش كمك كرده است : كسى كه نور انديشهاش را با آرزوهاى دراز تاريك كند و لطايف حكمتش را با سخن زيادى از بين ببرد و نور پند پذيرىاش را با شهوات نفس خاموش كند ، گويى هواى خويش را بر نابودى عقلش يارى داده است و هر كس عقلش را نابود كند ، دين و دنيايش را تباه كرده است . . . اى هشام ! حق در فرمانبردارى خدا نهاده شده و هيچ راه نجاتى جز فرمانبردارى نيست و فرمانبردارى ، محتاج دانش است و دانش به يادگيرى و يادگيرى از طريق عقل صورت مىگيرد و هيچ دانشى ، جز از طريق دانشمند الهى حاصل نمىشود و شناسايى دانش از طريق عقل است . »
2462 . امام صادق - عليهالسّلام - فرمود : « اساس انسانيت ، عقل است كه زيركى ، هوشيارى ، حافظه و دانش از آن سرچشمه مىگيرد و به وسيله آن كامل مىشود و عقل ، راهنما و روشنگر راه و كليد هر مهمى است ، پس هرگاه عقلش نورانى باشد ، دانشمند ، يادآور علم ، زيرك و هوشيار خواهد بود و به چند و چون كار با عقل ، آگاهى مىيابد و خيرخواه و بدخواه خود را مىشناسد و در نتيجه راه و روش و عوامل رسيدن و نرسيدن به حق را شناسايى مىكند و در وحدانيت خداوند و لزوم فرمانبردارى او خود را خالص مىكند و وقتى چنين شد ، آنچه از دست رفته جبران مىشود و بر حوادث آينده مسلّط مىگردد ، مىداند كه كجاست و چرا آنجاست و رزق و روزى و حوادث از كجا بر او وارد مىشود و به كجا خواهد رفت . تمام اين امور از كمكهاى عقل است . » « 1 »
هامش
( 1 ) . نيز ، ر . ك : 127 ، 178 و 209 .